Rijksarchief in België

Ons collectief geheugen !

FR | NL | DE | EN
Menu

Ambtenaar

Kleine letters  Normale letters  Grote letters

Archieven zijn voor elke overheidsinstelling van essentieel belang voor een goede en efficiënte werking en voor het afleggen van verantwoording aan de samenleving, of ze nu analoog of digitaal, enkele minuten of enkele jaren geleden gecreëerd zijn. Overheidsarchief documenteert wat gedaan werd en waarom. Sommige documenten worden bovendien op termijn overgebracht naar het Rijksarchief om latere generaties in staat te stellen onze geschiedenis te bestuderen.

Deze profielpagina is het startpunt bij uitstek voor meer informatie over archiefbeheer in al zijn aspecten, gaande van het wettelijk kader, handige richtlijnen en instrumenten voor beheer, selectie en overbrenging, informatie over opleidingen, deelname aan professionele netwerken tot antwoorden op vaak gestelde vragen.

Vindt u niet wat u zoekt, aarzel dan niet om ons te contacteren.

Nieuws
26/10/2017 - Archiefbeheer
Duurzaam Digitaal Werken: laat je inspireren!

Federale administraties adviseren bij hun archiefbeheer is een van dé kerntaken van het Rijksarchief. En dat de nadruk hierbij steeds meer op digitaal werken komt te liggen, hoeft geen betoog. Het Opleidingsinstituut van de Federale Overheid en het Rijksarchief sloegen de handen in elkaar om een leertraject uit te werken voor federale ambtenaren dat gericht is op Duurzaam Digitaal Werken. Enkele impressies van de eerste lading deelnemers op een rijtje!

25/10/2017 - Archiefbeheer - Bruxelles - ARA

De verhuis van de Directie Vervoersinfrastructuur van de FOD Mobiliteit en Vervoer (Beliris) naar een nieuwe site in Sint-Joost-ten-Node eerder dit jaar bracht voor het Rijksarchief de vraag mee naar de selectie, de overbrenging en de desgevallende vernietiging van het archief van deze administratie. Een mobiele archiefploeg beoordeelde en verwerkte bijna 1,2 strekkende kilometer documenten die werden bewaard in de twee vestigingen van Beliris.

‘Hoe lang moeten we deze documenten bewaren?’ is de meest gestelde vraag aan de archivaris of informatiebeheerder. Het antwoord zit vervat in administratieve, juridische of historisch-wetenschappelijke redenen die worden gebundeld in een selectielijst. Steden en gemeenten in Vlaanderen hebben sinds kort een nieuwe versie ter beschikking van de selectielijst voor hun archieven.

28/09/2017 - Archiefbeheer - ARA

Om aansluiting te vinden bij de hervorming van het gerechtelijk landschap heeft het Rijksarchief, in nauwe samenwerking met de FOD Justitie, de selectielijst voor de archieven van de rechterlijke macht uit 2009 geactualiseerd.

25/08/2017 - Archiefbeheer

Op de website van het Rijksarchief is een geactualiseerde versie van de selectielijst voor de archieven van de lokale politie beschikbaar. De vernieuwde selectielijst kwam tot stand dankzij de input en medewerking van tal van politiemedewerkers, en dankzij de gewaardeerde steun van de Vaste Commissie van de Lokale Politie, die ook instond voor de officiële goedkeuring ervan.

09/06/2017 - Archiefbeheer

Eind maart 2017 werd een wetswijziging goedgekeurd inzake de organisatie van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten. In de nieuwe wettekst zijn diverse bepalingen i.v.m. het archief van deze diensten opgenomen. Er wordt onder meer voorzien in een verlenging van de termijn waarin de Veiligheid van de Staat haar archief moet overbrengen naar het Rijksarchief, wat het Rijksarchief betreurt. Maar er zijn vanuit archiefperspectief ook positieve signalen op te vangen in dit dossier.

Sinds 2010 hebben al meer dan 80 lokale besturen uit Wallonië zich aangesloten bij het project Lokaal archief Wallonië. Via ambulante archivarissen biedt het Rijksarchief gemeenten en OCMW’s hulp bij hun archiefbeheer en de almaar toenemende documentenflow waarmee ze worden geconfronteerd. 

24/02/2017 - Archiefbeheer - ARA
Archiefbeheer: hoe websites en databanken archiveren?

De voordelen van een goed gestructureerd archief, analoog én digitaal, zijn legio: documenten kunnen snel gevonden worden; administraties zijn in staat om zich te verantwoorden over het gevoerde beleid; en archief met historische waarde kan na het verstrijken van de administratieve bewaartermijn vlot overgebracht worden naar het Rijksarchief. Maar archiveren draait al geruime tijd om veel meer dan documenten. Hoe ga je bijvoorbeeld te werk om websites en databanken te archiveren? Onze afdeling Toezicht heeft enkele nieuwe FAQ’s opgesteld om je op weg te helpen.

24/02/2017 - Archiefbeheer - ARA

In 2009 werd de Archiefwet gewijzigd. De belangrijkste wijziging betrof de verkorting van de overbrengingstermijn voor overheidsarchieven van 100 jaar naar 30 jaar. Om de overheidsdiensten de kans te geven zich te conformeren aan het nieuwe wettelijke kader, voorzag het uitvoeringsbesluit van 18 augustus 2010 in een overgangsperiode van 10 jaar. Daarnaast werd expliciet vermeld dat archieven ouder dan honderd jaar binnen het jaar dienden te worden overgebracht. Eind 2016 organiseerde het Rijksarchief een interne enquête om een stand van zaken op te maken van de uitvoering van de Archiefwet.

Het Rijksarchief tekent present op het 'Salon des Mandataires'

Het Rijksarchief nam op donderdag 16 en vrijdag 17 februari 2017 deel aan het Salon des Mandataires in Marche-en-Famenne: een evenement voor lokale overheden uit het Waals Gewest. In het kader van het project 'Lokaal archief Wallonië' gaven rijksarchivarissen er advies over archiefbeheer aan de administratieve en politieke verantwoordelijken van lokale instellingen.

21/12/2016 - Archiefbeheer

Op 21 december 2016 is in het Belgisch Staatsblad een ministerieel besluit verschenen over de technische voorschriften en normen waaraan archieflokalen van de overheden en openbare instellingen opgesomd in art. 2 § 2, moeten voldoen. Voor het Rijksarchief is de publicatie van dit ministerieel besluit een nieuwe, belangrijke stap in de richting van een sluitend reglementair kader, dat tot doel heeft overheden tot een rationeel archiefbeleid aan te zetten en de duurzame bewaring van maatschappelijk relevante overheidsinformatie te waarborgen.

Op 21 juli 2016 werd een Belgische wet afgekondigd met het oog op de omzetting en aanvulling van de Europese verordening van 23 juli 2014 over de elektronische identificatie en vertrouwensdiensten op de interne markt. De Europese verordening (e-IDAS) heeft betrekking op de elektronische handtekening, stempel, tijdstempel en aangetekende zending. De Belgische wet vult de Europese verordening aan met een vertrouwensdienst voor elektronische archivering.

Het Rijksarchief is, samen met de andere Belgische federale wetenschappelijke instellingen, al geruime tijd partner in het Dariah-project. Dariah staat voor Digital Research Infrastructure for the Arts and Humanities en biedt een pan-Europese infrastructuur aan voor de ontwikkeling en promotie van het digitale aspect in de humane wetenschappen. Nieuw sinds oktober 2016 is dat het Rijksarchief samen met de Kazerne Dossin en het Nederlandse Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis de coördinatie van de Dariah-werkgroep Sustainable Publishing of Archival Catalogues op zich heeft genomen.

Sébastien en Fiona vertellen over de digitale omslag bij de federale administraties (VIDEO)

De digitale omslag is alomtegenwoordig, in alle sectoren, en dus ook binnen overheidsdiensten. De gevolgen hiervan voor de archiefsector in het algemeen en voor het Rijksarchief in het bijzonder zijn groot. Het HECTOR-project is één van de initiatieven om de overgang naar een betrouwbaar, veilig en efficiënt e-government te bevorderen. Hector staat voor ‘Hybrid Electronic Curation, Transformation and Organization of Records’. Het doel? Modellen aanreiken aan administraties voor de verwerking, organisatie en bewaring van hybride documenten (documenten die zowel op papier als digitaal in omloop zijn). Complexe materie, maar Sébastien en Fiona leggen het bevattelijk uit in onze nieuwe projectvideo!

 Klik hier om de projectvideo over HECTOR te bekijken

Projectfilm SATURN: hoe de FOD Financiën 10 km archief lichter werd

In 2012 besliste de FOD Financiën om zijn archiefbeheer te rationaliseren en in overeenstemming te brengen met de huidige archiefwetgeving. Er werd aangeklopt bij het Rijksarchief voor de nodige expertise en in februari 2013 ging het driejarig SATURN-project van start. Het oorspronkelijke doel om 10 kilometer papieren archief van de FOD Financiën te verwerken, werd vlot gehaald. SATURN levert het Rijksarchief niet alleen mooie aanwinsten op, het schept ook - letterlijk en figuurlijk - ruimte voor de FOD Financiën om de werking te verbeteren en de overstap van papier naar digitaal te maken. Eind december 2015 werd SATURN met nogmaals drie jaar verlengd, tot januari 2019. In deze SATURN-projectfilm leggen archivarissen van het Rijksarchief én projectmedewerkers van ‘Financiën’ zelf uit hoe de FOD Financiën 10 km archief lichter werd.

 Klik hier om het filmpje te bekijken

Op een jaar tijd hebben het Rijksarchief en de FOD Economie samen 8 km archief ‘aangepakt’: 6,3 km werd geselecteerd voor vernietiging, 900 meter blijft na analyse bij de FOD omdat het nog administratief nut heeft en ruim 800 meter wordt verpakt, geïnventariseerd en overgebracht naar het Rijksarchief. Indrukwekkende cijfers!

Duurzaam Digitaal Werken: opleidingstraject voor federale ambtenaren

Paperpoor of paperless en digitaal: elke organisatie streeft ernaar. Maar de overschakeling van papier naar digitaal is minder vanzelfsprekend. Het opleidingstraject ‘Duurzaam Digitaal Werken’, georganiseerd door het OFO, helpt je op weg. Je stelt je kandidaat met een digitaliseringsproject binnen je eigen organisatie. Is je project geselecteerd, dan volg je vier workshops en word je een jaar begeleid bij de implementering van je project. Je gidsen? Ervaren experten informatie-en documentatiebeheer van het Rijksarchief.

  Lees meer

Zowat 22 strekkende meter gemeentearchief van Beez uit de periode 1806-1981 is dankzij een nieuwe inventaris voortaan raadpleegbaar voor onderzoek. Het archief vormt een weerspiegeling van de “klassieke” manier waarop de bestuurs-en beleidsorganen van deze kleine gemeente functioneerden in de 19de en 20ste eeuw (in ieder geval tot de gemeentefusies van 1977). De komende jaren duikt wellicht nog meer archief op dat in voormalige gemeentehuizen werd bewaard…

13/01/2016 - Archiefbeheer
Succesvol SATURN-project wordt met drie jaar verlengd

Zoals eerder gesignaleerd boekte het SATURN-project van het Rijksarchief, ook de "archiefploegen financiën" genoemd, tot nog toe bijzonder mooie resultaten. Het doel om op drie jaar 10 kilometer papieren archief van de FOD Financiën te verwerken, werd vlot gehaald. SATURN levert het Rijksarchief niet alleen mooie aanwinsten op, het schept ook - letterlijk en figuurlijk - ruimte voor de FOD Financiën om de werking te verbeteren en de overstap van papier naar digitaal te maken. Dat is ook de Minister van Financiën en de Staatssecretaris voor Wetenschapsbeleid niet ontgaan: beide ondertekenden eind december 2015 een nieuwe overeenkomst waarmee SATURN met nogmaals drie jaar verlengd wordt, tot januari 2019. Fantastisch nieuws voor de betrokken collega's en voor heel het Rijksarchief!

  Lees meer over SATURN

In 2009 keurde het Rijksarchief een eerste selectielijst OCMW's goed, geldig voor Vlaanderen. De selectielijst werd opgesteld door een VVBAD-werkgroep die sinds 2004 geregeld samenkomt en waarin het hele archiefveld is vertegenwoordigd. De werkgroep voltooide in september 2015 een nieuwe versie van de selectielijst OCMW’s, nu online beschikbaar. In het voorjaar van 2016 zullen de rijksarchieven in Vlaanderen de verantwoordelijken voor de OCMW-archieven uitnodigen voor een infosessie hierover.

Papieren en elektronische informatiedragers bestaan al geruime tijd naast mekaar, maar niet altijd zo probleemloos als we zouden willen. Het HECTOR-project focust op het beheer en het archiveren van hybride archief. Het gaat dan bijvoorbeeld over een document dat werd aangemaakt via een onlinetoepassing en vervolgens werd afgedrukt en ondertekend om in die nieuwe vorm zijn weg voort te zetten in de workflow. Op 29 september 2015 zette het Rijksarchief de problematiek van hybride archief op de agenda van het ICA-congres in Reykjavik.

Op maandag 29 juni 2015 brachten de Minister van Financiën en de Staatssecretaris voor Wetenschapsbeleid een bezoek aan het Rijksarchief te Antwerpen-Beveren. Reden van het bezoek? De voorstelling van twee ambitieuze archiefprojecten van het Rijksarchief met betrekking tot de FOD Financiën: SATURN en MONETA.

In 1995 werd de unitaire provincie Brabant gesplitst in de nieuwe provincies Vlaams- en Waals-Brabant en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Dat deze verdeling het niet eenvoudig maakt om informatie over de oorspronkelijke provincie terug te vinden, spreekt voor zich. Het archief dat destijds nog administratief nut had, werd immers verdeeld over de verschillende rechtsopvolgers van de unitaire provincie Brabant. Het Rijksarchief doet al een aantal jaren belangrijke inspanningen om dit ‘archiefkluwen’ te ontwarren.

SATURN & MONETA: nieuws over onze bestaande en nieuwe archiefprojecten met betrekking tot de FOD Financiën

De projectmedewerkers van SATURN – de ‘archiefploegen Financiën’ – hebben al bijna 9 km archief van de FOD Financiën laten vernietigen of overbrengen naar verschillende rijksarchieven. De eerste inventarissen, waaronder enkele toegangen op de archieven van de hypotheekkantoren, zijn gepubliceerd. Benieuwd wat u in hypotheekarchief kan terugvinden en hoe u ermee aan de slag kan? We geven u enkele onderzoektips. Om naast de specifieke inventarissen ook een algemeen overzicht te kunnen bieden van het archief van de centrale diensten van de FOD Financiën, wordt sinds april 2015 aan een archiefgids, getiteld MONETA, gewerkt.

  MONETA: een archiefgids over de archieven van de FOD Financiën
  SATURN: onderzoektips voor hypotheekarchief

Met de alsmaar toenemende digitale dienstverlening van archiefinstellingen groeide binnen de Europese archiefgemeenschap de behoefte om haar ervaring en deskundigheid te bundelen in een pioniersproject, namelijk de uitbouw van een gemeenschappelijk archievenportaal. Het Rijksarchief doet mee aan dit APEx-project en neemt de coördinatie van de Belgische bijdragen op zich door andere Belgische archiefinstellingen uit te nodigen om mee te bouwen.

27/03/2015 - Archiefbeheer - Aanwinsten

Het Rijksarchief verwerft de laatste jaren meer en meer parochiearchieven. De regionale verschillen in frequentie en omvang van kerkelijke aanwinsten zijn aanzienlijk, maar het fenomeen is in heel België merkbaar. In samenspraak met de bisdommen, en met de hulp van vele vrijwilligers, werkt het Rijksarchief mee aan lange termijn oplossingen. Een blik op het bisdom Gent leert dat dit tot mooie resultaten kan leiden.

27/01/2015 - Archiefbeheer

De bevoegdheid over het openbare archiefwezen in Vlaanderen is verdeeld. Zowel de federale als de Vlaamse overheid zijn op grond van respectievelijk de Archiefwet en het Archiefdecreet bevoegd. De bevoegdheidsverdeling werd het voorbije jaar verduidelijkt via arresten van het Grondwettelijk Hof en de Raad van State, maar zonder juridische achtergrond zijn deze arresten moeilijk leesbaar. Het Rijksarchief en de Coördinerende Archiefdienst van de Vlaamse overheid besloten daarop een tabel samen te stellen die de bevoegdheidsverdeling duidelijk weergeeft.

Het gebeurt niet vaak dat een thema dat archivarissen na aan het hart ligt, ook internationaal en in zeer diverse middens op ruime publieke belangstelling kan rekenen. Het moeilijke evenwicht tussen bescherming van de persoonlijke levenssfeer (privacy) en het recht op/de plicht tot herinnering is de spreekwoordelijke uitzondering op de regel. Op 2 december 2014 verzamelde een dertigtal experten in het Algemeen Rijksarchief voor een workshop rond dit brandend actuele thema.

Goed anderhalf jaar geleden ging het project ‘De Archiefploegen Financiën’ van start. Drie archiefploegen van telkens twee medewerkers zijn volop bezig met de arbeidsintensieve selectie, materiële bewerking, inventarisatie en overbrenging van archieven van de Federale Overheidsdienst Financiën naar het Rijksarchief. Hoog tijd voor een update!

03/11/2014 - Archiefbeheer

Op 1 januari 2015 gaat de organisatie van de brandweer volledig over van een gemeentelijke organisatie naar een zonaal systeem. In het kader van deze hervorming vraagt het Rijksarchief, in samenspraak met de FOD Binnenlandse Zaken, aandacht voor de herbestemming van brandweerarchieven.  

Archiefselectie is een belangrijke uitdaging, ook voor steden en gemeenten. De bestaande selectielijsten voor Vlaamse gemeenten uit de jaren 1980-1990 waren als gevolg van wettelijke, organisatorische en technologische (r)evoluties dringend aan vernieuwing toe. Een VVBAD-werkgroep zette zich aan het werk en op 11 juli 2014 werd de nieuwe versie van de selectielijst voor gemeenten goedgekeurd door de algemeen rijksarchivaris.

Het Rijksarchief publiceerde in 2012 een dossier met praktische raadgevingen voor het beheer van de archieven van kerkfabrieken en van parochies in Wallonië. Kerkfabrieken zijn openbare instellingen en de documenten die ze aanmaken en bewaren vallen onder het toezicht van het Rijksarchief (archiefwet van 24 juni 1955, gewijzigd door de wet van 6 mei 2009 en aangevuld door de koninklijke besluiten van 18 augustus 2009). Parochies daarentegen zijn privéorganisaties die hun archief aan het Rijksarchief kunnen schenken of in bewaring geven.

Deze pagina delen:
www.belspo.be www.belgium.be e-Procurement