Rijksarchief in België

Ons collectief geheugen !

FR | NL | DE | EN
Menu

Afrika-archief

Texte petit  Texte normal  Texte grand

Inhoud

Krachtens een protocolakkoord dat eind 2014 werd afgesloten tussen het Rijksarchief en de FOD Buitenlandse Zaken, Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking zal het zgn. Afrika-archief dat wordt bewaard bij de FOD worden overgebracht naar het Algemeen Rijksarchief 2 - Depot Joseph Cuvelier. In 2017 ondertekenden beide partijen een nieuw protocolakkoord dat voorziet dat naast de 9,5 strekkende kilometer Afrika-archief ook 6 kilometer diplomatiek archief en 4 kilometer archief van Ontwikkelingssamenwerking zullen worden overgebracht.   

Welke archieven worden overgebracht?

Het Afrika-archief (1882-1962) weerspiegelt de instellingen en besturen waardoor het werd gevormd en bestaat stricto sensu uit volgende bestanden:   

  • Het archief dat aanvankelijk werd gevormd door het Gouvernement-generaal  van Congo, of de zogeheten Afrika-administratie (“Administration d’Afrique), die toezag op de Belgische mandaatgebieden Ruanda-Urundi, samen met het archief van diens rechtsvoorganger, namelijk het plaatselijk bestuur (“Gouvernement local”) van de Onafhankelijke Congostaat  (ongeveer 5 strekkende kilometer).
  • Het archief dat werd gevormd door het voormalige Ministerie van Koloniën, de zogeheten Europa-administratie (“Administration d’Europe”), evenals het archief van diens rechtsvoorganger, het “Gouvernement central”, voorloper van de Onafhankelijke Congostaat en van zijn rechtsopvolgers (Ministerie van Congo en Ruanda-Urundi en Ministerie van Afrikaanse Zaken) (ongeveer 4,5 strekkende kilometer).

Het Afrika-archief bevat ook:

  • Kabinetsarchief van de betrokken ministers 
  • Archief van de buitendiensten van de Europa-administratie zoals het Koninklijk Museum voor Belgisch-Kongo, de Koloniale School/ School voor Administratie van Belgisch-Congo en van Ruanda-Urundi 
  • Archief van organismen naar koloniaal recht zoals het Koningin Elisabethfonds voor geneeskundige hulp aan inlanders (FOREAMI) of het Fonds voor Inlands Welzijn
  • Archief van organismen naar Belgisch recht zoals de Koninklijke Academie voor Overzeese Wetenschappen, het Instituut voor Tropische Geneeskunde en SABENA
  • Archief van raadgevende organismen zoals de Koloniale Raad /Wetgevende Raad
  • Privéarchief over de koloniale periode

Waarom wordt het Afrika-archief overgedragen aan het Rijksarchief?

De overdracht vindt enerzijds plaats omdat de FOD Buitenlandse Zaken wettelijk verplicht is om archieven die ouder zijn dan 50 jaar over te brengen naar het Rijksarchief (Archiefwet van 24 juni 1955, zoals gewijzigd door de wet van 6 mei 2009; Koninklijke Besluiten van 18 augustus 2010). Anderzijds is de FOD Buitenlandse Zaken van oordeel dat zij zich in tijden van budgettaire besparingen moet concentreren op die activiteiten die het best aansluiten bij haar opdracht en die de meeste toegevoegde waarde kunnen bieden.

Waar komt het Afrika-archief terecht?

Om belangstellenden in te lichten over de stand van zaken van dit grootse project publiceert het Rijksarchief elke vijf maanden op zijn website een voortgangsverslag over de inventarisering, herverpakking en overbrenging van het Afrika-archief.

De expertise van het Rijksarchief in verband met ‘Afrika-archief’ nam de voorbije jaren sterk toe, onder meer dankzij de voorbereiding van een archiefgids over archieven uit de koloniale periode van België. Deze archiefgids wordt samengesteld in samenwerking met het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika. Het doel van de publicatie is eenvoudig: het werk van onderzoekers vergemakkelijken. In 2012 publiceerde het Rijksarchief reeds een Zoekwijzer over koloniale archieven, die gratis kan worden gedownload via de webshop van het Rijksarchief.

De gevolgen van de verhuisoperatie voor de onderzoeker

De gevolgen voor de raadpleegbaarheid van de archieven blijven beperkt. Voor elk onderdeel van het archief dat wordt ingepakt, zullen de documenten in kwestie hooguit twee weken niet raadpleegbaar zijn.

Een optimalere bewaring en dienstverlening

Voor het overgrote deel van het Afrika-archief dat nog bewaard wordt bij de FOD Buitenlandse Zaken, Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking of dat reeds werd overgebracht naar ARA 2 bestaan archieftoegangen onder de vorm van plaatsingslijsten, inventarissen, databanken of steekkaarten.   

Met de ondertekening van het Memorandum verbindt het Rijksarchief zich formeel tot het waarborgen van de continuïteit van de dienstverlening. Meer nog, we willen zelfs beter doen. De ultieme doelstelling is de dienstverlening te verbeteren, zowel voor de diensten van de FOD Buitenlandse Zaken, Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking als voor diverse doelgroepen van onderzoekers.

De toegankelijkheid van de archieven zal geoptimaliseerd worden door het digitaliseren en online publiceren van de bestaande toegangen, en vooral door de omvorming (of herwerking) van de bestaande toegangen tot meer gedetailleerde inventarissen, opgesteld conform de internationale ISAD(G) norm.

Kunnen alle stukken vrij geraadpleegd worden?

Aangezien het om documenten gaat die minstens 50 jaar oud zijn, geldt vrije inzage, met uitzondering van:

  • persoonsgebonden dossiers (cf. de wet van 8 december 1992 tot bescherming van de persoonlijke levenssfeer ten opzichte van de verwerking van persoonsgegevens).
  • geclassificeerde documenten. Het Rijksarchief verbindt zich ertoe om dossiers die ter inzage worden overhandigd eerst te screenen op de aanwezigheid van geclassificeerde documenten. Voor deze documenten zal via de geëigende kanalen de declassificatie gevraagd worden aan de Staatsveiligheid (voor documenten voortkomend uit de Belgische civiele inlichtingendiensten) en aan de Algemene Dienst Inlichting en Veiligheid (voor documenten voortkomend uit de Belgische militaire diensten) en dit in overeenstemming met de wet van 11 december 1998 betreffende de classificatie en de veiligheidsmachtigingen, veiligheidsattesten en veiligheidsadviezen.

De overbrengingsactiviteiten zullen slechts beperkte gevolgen hebben voor de raadpleegbaarheid van het archief. Archieven die momenteel herverpakt worden kunnen nog altijd geraadpleegd worden in de leeszaal van de archiefdienst van de FOD Buitenlandse zaken, Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking.  Krachtens het Protocolakkoord mag de verhuis naar het Algemeen Rijksarchief 2 – depot Joseph Cuvelier de raadpleging maximaal twee weken verhinderen. In de praktijk kan het Afrika-Archief binnen 24/48u na de overbrenging worden geraadpleegd in de leeszaal van het depot.

Zullen ook diplomatieke archieven worden overgebracht naar het Rijksarchief?

Voorlopig blijft de overdracht beperkt tot het zgn. ‘Afrika-archief’. In een latere fase zullen de diplomatieke archieven en de archieven van de Belgische Ontwikkelingssamenwerking volgen. Maar voor het zover komt, dienen deze nog verder ontsloten te worden.

Partners

Projectmedewerkers

Nieuws

In oktober 2018 werd opnieuw een aanzienlijk volume zgn. Afrika-archief overgebracht naar het Algemeen Rijksarchief 2 - depot Joseph Cuvelier. Sinds 2016 heeft een dynamisch team, dat zijn kamp heeft opgeslagen in de archiefruimtes van de FOD Buitenlandse Zaken, Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, al meer dan 2,5 km Afrika-archief geordend, geïnventariseerd, herverpakt en verhuisd.

Deze pagina delen:
www.belspo.be www.belgium.be e-Procurement