In de loop van maart sloten de archiefinstellingen in Europa één voor één hun deuren voor het publiek. In België gebeurde dat op 13 maart 2020, na de beslissing van de Nationale Veiligheidsraad (NVR) van 12 maart. Het Rijksarchief sloot zijn leeszalen en ging een periode van minimale dienstverlening in. Maar achter de schermen wordt meer dan ooit ingezet op het toegankelijk maken van archieven voor onderzoek.
Bijna 20 jaar geleden stelde het toenmalige diensthoofd Alfred Minke een (tweede) bestandenoverzicht op voor het Rijksarchief te Eupen. Sindsdien is de collectie, vooral ten gevolge van de aanpassing van de archiefwet waardoor de overdrachtstermijn voor overheidsarchieven werd ingekort van 100 tot 30 jaar, aanzienlijk uitgebreid. 30 jaar Rijksarchief te Eupen vormde een mooie aanleiding om werk te maken van een geactualiseerd bestandenoverzicht.
In 2015 begon Vitus Sproten voor zijn master geschiedenis aan de universiteit van Luik onder leiding van historicus Christoph Brüll onderzoek te doen naar de geschiedenis van de radio in Duitstalig België. In zijn masterverhandeling “Ostbelgien hört Ostbelgien” (Oost-België luistert naar Oost-België) uit 2016 onderzocht hij de rol die de Duitstalige openbare radiozender heeft gespeeld in het debat over de autonomie van de regio (1965-1974). Hij identificeerde de plaats die de overheidszender innam in het politieke en medialandschap en analyseerde de eerste aanspraken op zelfstandigheid die werden geuit door de Duitstalige Belgen. De vereniging voor de promotie van het archief van de Duitstalige Gemeenschap heeft samen met het Rijksarchief de verhandeling van Vitus Sproten gepubliceerd.
Op 28 november 2019 viert het Rijksarchief te Eupen zijn 30-jarig bestaan. Onze archiefdienst in Eupen kwam voort uit een samenwerkingsakkoord tussen het Rijksarchief, de Duitstalige Gemeenschap en de stad Eupen. Op 27 november 2019 wordt deze verjaardag feestelijk gevierd in het Eupense klooster Heidberg.
Sinds 2005 oefent de Duitstalige Gemeenschap – en niet het Waals Gewest – voogdij uit over de negen gemeenten waaruit ze bestaat. Ze “erfde” deze bevoegdheid van het Waals Gewest en de provincie Luik. In het kader van een samenwerkingsakkoord heeft het Rijksarchief te Eupen 329 dossiers verworven en geïnventariseerd in verband met de voogdij over de gemeenten tussen 1977 en 2006, afkomstig van het ministerie van de Duitstalige Gemeenschap.
Het Rijksarchief te Eupen heeft 22 strekkende meter historisch archief (1945-heden) van de Duitstalige openbare omroep (BRF) verworven, gewaardeerd (selectie uitgevoerd) en geïnventariseerd.
De Waalse gemeentebesturen krijgen een langverwachte nieuwe archiefselectielijst ter beschikking. Het gaat om een inhoudelijke en vormelijke herziening en aanpassing van een oudere selectielijst die sinds 2005 niet meer herwerkt was. Ook aan Vlaamse zijde is een geactualiseerde versie van de archiefselectielijst voor gemeentearchief beschikbaar, goedgekeurd op 1 juni 2019.
Het Rijksarchief oefent toezicht uit op het archief- en informatiebeheer van de federale overheid. Daartoe publiceren we richtlijnen en aanbevelingen, verrichten we controlebezoeken en stellen archiefselectielijsten op. Dit zijn overzichten van archiefbescheiden met aanduiding van wat op termijn vernietigd, dan wel naar het Rijksarchief moet worden overgebracht. We verzorgen ook opleidingen voor ambtenaren en verlenen advies bij de bouw en inrichting van archiefruimtes. Welke concrete acties we in 2018 ondernamen om deze missie vorm te geven, lees je in het jaarverslag 'Archieftoezicht' dat nu online staat. De conclusie? Het Rijksarchief vraagt bijkomende mensen en middelen om haar wettelijke toezichtstaak en adviesfunctie naar behoren te kunnen uitoefenen...
269 personeelsleden, ruim 8 km nieuw verworven archief (wat het totaal op 345 km beheerd archief brengt), 656 inspectiebezoeken, 135 publicaties, ... Jaarcijfers zijn voor elke organisatie cruciaal. Ze zorgen voor interne duidelijkheid, maar veruitwendigen daarnaast op transparante wijze hoe de organisatie het voorbije jaar zijn missie en taken vormgaf. Data helpen verantwoording af te leggen naar beheersorganen toe en kunnen ingezet worden om op het beleid te wegen. Op welke domeinen gaan we voor- of achteruit? Ontdek het in het Jaarverslag 2018!
Na twee maanden restauratiewerk keren enkele bijzondere archiefstukken terug naar het Rijksarchief te Eupen: twee volumes van de eerste uitgave van de encyclopedie van Denis Diderot en Jean Baptiste le Rond d'Alembert, en een cijnsrol van de heerlijkheid Lontzen uit de 14e eeuw.
