De dienst Internationale en Europese Financiële Aangelegenheden van de FOD Financiën droeg de afgelopen jaren ruim 120 strekkende meter archief over aan het Algemeen Rijksarchief. Een papieren getuige van ruim een eeuw financiële en monetaire internationale geschiedenis.
In juli 1944 nam Camille Gutt, de Belgische minister van Financiën, samen met een kleine Belgische delegatie plaats aan de conferentietafel in het Amerikaanse plaatsje Bretton Woods. De onderhandelingen leidden tot een wereldwijde financiële, monetaire en economische integratie. De twee belangrijkste – maar daarom niet minder controversiële – multilaterale financiële en monetaire instellingen ter wereld zagen er het levenslicht: het Internationaal Monetair Fonds en de Wereldbank. De veelheid aan internationale akkoorden noopten het Belgische ministerie van Financiën ertoe om in mei 1948 een gespecialiseerde dienst op te richten binnen de Administratie der Thesaurie: de dienst ‘Financiële betrekkingen met het buitenland’. De medewerkers van de dienst reisden letterlijk de wereld rond: delegaties sloten bilaterale betalings- en handelsakkoorden met Parijs, Oslo, Berlijn en Moskou. Bij de Wereldbank en het Internationaal Monetair Fonds in Washington D.C. werden zelfs permanente Belgische vertegenwoordigers afgevaardigd.
Nationaal, bilateraal en multilateraal: een dienst met veel bevoegdheden
Het archief van de dienst Internationale en Europese Financiële Aangelegenheden leent zich tot onderzoek naar de positie van België op het naoorlogse economische, financiële en monetaire wereldtoneel.
Het takenpakket van de dienst was divers, daarvan getuigt het rijke archief. Kort samengevat ging het om de verdediging van de Belgische financiële, economische en monetaire belangen. Op nationaal niveau adviseerde de dienst meerdere instellingen die zich toespitsten op de promotie van de uitvoer van Belgische goederen en diensten, zoals de Nationale Delcrederedienst en het Belgische exportkredietagentschap Creditexport. De onderhandeling en opvolging van bilaterale betalings- en handelsakkoorden en het verstrekken van staatsleningen aan andere landen vormden de kern van de bilaterale bevoegdheden van de dienst.
De dossiers getuigen van de slimme – en soms sluwe – wijze van onderhandelen om de Belgische belangen te vrijwaren. Een bijzonderheid vormen de schadeloosstellingsakkoorden die België in de jaren 1960-1970 sloot in het kader van nationalisatieoperaties in het buitenland. De Belgische overheid kon zo een vergoeding bekomen voor duizenden Belgen die hun financiële belangen in bijvoorbeeld Roemeense bedrijven waren kwijtgeraakt.
De dossiers op het multilaterale vlak getuigen van de voortrekkersrol van België in het proces van Europese integratie. Daarnaast blijkt het belang van België – al dan niet via tussenkomst van de Wereldbank en zogenaamde ‘regionale ontwikkelingsbanken’ – bij het verstrekken van ontwikkelingshulp aan andere landen. Dankzij de voorwaarden aan die financiële ondersteuning kon België zichzelf en zijn economie blijven positioneren op het wereldtoneel.
Aangezien politieke en economische crisissen altijd een financiële weerklank hebben, biedt het archief een blik op de houding van België tijdens internationale crisismomenten, zoals de nationalisatie van het Suezkanaal door de Egyptische president Nasser of de ineenstorting van het Bretton Woods-stelsel in 1973 ten tijde van de oliecrisis.
Het deelarchief van de Dienst der Gulden
Het archief van de voormalige Dienst der Gulden van de Administratie der Thesaurie vormt een curiositeit in het archiefbestand. Op vraag van de Nederlandse regering hadden Belgische inwoners tussen 1944 en 1946 voor meer dan 45 miljoen guldenbiljetten ingeleverd. Een compensatie voor de ruim 22.000 gedupeerden kwam slechts moeizaam van de grond. De Nederlandse nationale bank was te streng in haar beoordeling. Pas na een overeenkomst gesloten in Oostende in juli 1950 kwam er schot in de zaak en stelde Nederland 9 miljoen gulden ter beschikking van de Belgische overheid.
De Dienst der Gulden ging over tot de beoordeling van de schadeclaims en verdeelde de vergoedingen. In 1954 werd de dienst opgeheven en nam de dienst Financiële betrekkingen met het buitenland de nog lopende dossiers en een immense hoeveelheid afgesloten dossiers over. De terugbetalingsdossiers bevatten informatie en bewijzen over de herkomst van de gulden. Sommigen hadden ze al voor de oorlog of moesten ze onder dwang aanvaarden voor Duitse opeisingen, anderen ontvingen ze van verzetslieden, onderduikende Britse soldaten of doorreizende Amerikaanse militairen.
De Dienst der Gulden was dan wel geen lang leven beschoren, maar het archief zit boordevol interessante verhalen!
De inventaris
De inventaris is gratis online beschikbaar via onderstaande links.
DE REU Pieter, GHEYSENS Valerie en VROMAN Ciel (met medewerking van LANNOO Kenzo, MERLIER Eli en VAN DAMME Jonathan, Inventaris van het archief van de FOD Financiën : Algemene Administratie van de Thesaurie : Dienst Internationale en Europese Financiële Aangelegenheden (1924-2015), reeks Inventarissen Algemeen Rijksarchief nr. 733, publicatie nr. 6669, Algemeen Rijksarchief, Brussel, 2026.
