Eén van de opdrachten van het Rijksarchief is onderzoek doen op de bestanden die er worden bewaard. Zo leren we ze beter kennen, kunnen we de meest gepaste manieren ontwikkelen om ze tot bij de gebruiker te brengen en/of bestaande beheerstrategieën verbeteren. Het onderzoek dat in ARA2 gebeurt naar de geschiedenis van koloniale archieven heeft de mythe van de verdwijning van de archieven het onafhankelijke Congo alvast ontkracht.
Velen – waaronder vorsers, politici en gewone burgers – denken dat de archieven van het onafhankelijke Congo door Leopold II integraal werden vernietigd. Een recent verschenen onderzoeksverslag ontkracht echter die mythe uit onze nationale geschiedenis. Het toont aan wat er inderdaad door Leopold II is vernietigd (in 1895, 1906 en 1908) en belicht wat decennia van verwaarlozing vervolgens hebben doen verdwijnen. Die vernietigingen worden niet alleen in hun politieke context geplaatst, maar ook geduid vanuit de archivistische toestand van ons land in 1908, om precies te begrijpen wat vernietigen toen betekende.
Het artikel gaat in op het lot van de archieven van de lokale regering van het onafhankelijk land (m.a.w. van archieven gevormd in Congo), die meerdere keren werden verhuisd, totdat ze rond 1910 van de radar verdwenen. Een ongelooflijk heen-en-weer verhaal Congo-België-Congo.
Het artikel focust eveneens op de gevolgen, vandaag, van de mythe van de verdwijning van de archieven van het onafhankelijke Congo. Denken dat die archieven niet meer bestaan, maakt ze onzichtbaar. Tegelijk maakt het ze kwetsbaar omdat niemand zich erover ontfermt. Omdat ze niet beschikbaar zijn, worden ze ook helemaal niet bevraagd. In dit geval brengt de mythe van de verdwijning van de archieven van het onafhankelijke Congo, net als het idee dat al het archief van Belgisch Congo naar België is gebracht, mee dat centraal Afrika van zijn geschiedenis wordt afgesneden.
Het artikel verscheen in een rijk volume naar aanleiding van de 150ste verjaardag van de Geografische Conferentie van Brussel, en is beschikbaar in open access:
- Marie Van Eeckenrode, « Pour une épistémologie des archives de l’État indépendant du Congo (1876-2026) », in De la Conférence géographique de Bruxelles à l’État indépendant du Congo (1876-1908). From the Brussels Geographical Conference to the Congo Free State (1876-1908), Fabio Rossinelli, Jan Vandersmissen en Ambroise Katambu Bulambo (eds), Alphil. Presses universitaires suisses, 2026, p. 347-371.
Lees meer
- Onze gids van de bronnen van de geschiedenis van de kolonisatie maakt een overzicht van de koloniale archieven bewaard in België. Een deel daarvan handelt over de archieven uit de periode van Leopold II.
- De overbrenging van de FOD Buitenlandse Zaken naar ARA2 van 10 km archief van de voormalige koloniale administratie is nog steeds aan de gang. Volg hier deze buitengewone overbrenging.
