Na een zorgvuldige selectie en inventarisatie is het archief van Gaselwest en rechtsvoorgangers vandaag raadpleegbaar in het Rijksarchief Kortrijk. Het archief vormt een cruciale schakel in het begrip van de evolutie van publieke nutsvoorzieningen zoals de distributie van elektriciteit en gas, intergemeentelijke samenwerking en de rol van energie in de maatschappelijke ontwikkeling van de regio.
De historische context
Van het midden van de jaren 1950 exploiteerden de vier intercommunales Interwest, Interleie, Inelgas en Interoost de distributie van gas en elektriciteit in het zuiden en het westen van de provincie West-Vlaanderen, het zuiden van Oost-Vlaanderen en het noorden van Henegouwen. In 1966 richtten de gemeentelijke afgevaardigden in deze intercommunales een regionaal comité op. In de schoot van dit comité pleegden de vertegenwoordigers van Interwest, Interleie, Inelgas en Interoost regelmatig overleg over de werking en het beheer van hun respectieve intercommunale. Dit overkoepelend orgaan pleitte bij aanvang voor een hergroepering in een grotere entiteit. Door de fusie van de vier regionale intercommunales ontstond in 1975 Gaselwest. Het speelde een voortrekkersrol in de schaalvergroting en professionalisering van de West-Vlaamse energiesector.
Gaselwest verzekert vandaag de tarieven en distributie aan belangrijke afnemers en heeft een grote onderhandelingsmarge met spelers op nationaal vlak. De schaalvergroting zorgde van meet af aan voor een performantere winstverdeling tussen de gemeenten. Tegenwoordig zijn de elektriciteits- en aardgasleveringen de prioriteit van Gaselwest. In de eerste jaren na de oprichting was de uitbreiding van de kabeltelevisie de grootste uitdaging. In de jaren 1980 liet het zijn gasdistributienet omvormen om het geschikt te maken voor de levering van rijk gas.
Het archief
Sinds het najaar van 2018 bewaart het Rijksarchief Kortrijk het archief van de intercommunale Gaselwest en rechtsvoorgangers. Dit archiefbestand werd recent geïnventariseerd. Tijdens de voorbereiding van de inventarisatie werd beslist om in het bestand grondig te selecteren. Het archief bevatte immers heel wat documentair materiaal dat louter de algemene geschiedenis van de elektriciteitsproductie en -distributie behandelde. De selectie gebeurde op basis van wat van nut kan zijn voor de tegenwoordige intercommunale of voor toekomstige rechtsopvolgers enerzijds, en wat historisch relevante informatie kan opleveren anderzijds.
Het archief documenteert weliswaar de fusiebeweging in 1975, maar bevat hoofdzakelijk de bescheiden van de bestuursorganen van de regionale intercommunales. Verschillende documenten gaan ook terug tot de vroegste private energiebedrijven, zoals het Kortrijkse Desclée et Cie. dat actief was sinds de 19de eeuw. Het gros van de archiefvorming dateert van vóór 1975 en bestaat uit de notulen van de raden van beheer. Aangezien Inelgas de grootste was van de vier pre-Gaselwest intercommunales – en van 1966 tot 1975 ook de grootste afvaardiging kreeg in het regionaal comité – én het langst heeft bestaan, zijn de typereeksen van de belangrijkste bestuursorganen bewaard: de verslagen van de vergaderingen van de raden van beheer, de algemene vergaderingen, het directiecomité, het beheerscomité, het uitvoerend comité en het regionaal comité.
De inventaris
De inventaris beschrijft 327 archiefstukken uit de periode 1904-2000. Ondanks de afwezigheid van archiefstukken die handelen over het personeelsbeleid, de boekhouding en de specifieke werking van de gas- en elektriciteitsdistributie, biedt het archief een unieke inkijk in meer dan een eeuw geschiedenis van gas- en elektriciteitsvoorziening in West-Vlaanderen en vormt het een onmisbare bron voor onderzoekers, lokale overheden en liefhebbers van bestuurlijk erfgoed.
De notulen van raden van beheer, algemene vergaderingen en regionale comités leggen het beleid en de samenwerking tussen tientallen gemeenten bloot. Bijzonder waardevol zijn ook de aansluitingscontracten voor gas en elektriciteit met gemeenten en grote bedrijven en de integrale verzamelingen jaarverslagen van grote energiebedrijven zoals de Electriciteitsmaatschappij van West-België (EWB) en de Belgische Maatschappij voor Gas- en Electriciteitsbedrijf (BMGE).
Met deze inventaris – enkel uitgegeven in elektronische versie – wordt een belangrijk stuk economisch en bestuurlijk erfgoed ontsloten. De inventaris is gratis online beschikbaar via onderstaande links.
- DE REU Pieter, Inventaris van het archief van de Intercommunale Maatschappij voor Gas en Elektriciteit van het Westen (Gaselwest) en rechtsvoorgangers (1904-2000), reeks Inventarissen Rijksarchief te Kortrijk nr. 51, publicatie nr. 6628, Algemeen Rijksarchief, Brussel, 2025.
