België kende de voorbije eeuw een bewogen migratiegeschiedenis. Dat heeft sporen nagelaten in de archieven van talloze overheidsdiensten, waaronder de Dienst Grensinspectie binnen de voormalige Vreemdelingenpolitie (vanaf 1977: de Dienst Vreemdelingenzaken).
Grenscontroles vormen de speerpunt van migratiebeleid. Het zijn eerstelijnsdiensten in het beheer van het internationaal personenverkeer. In de nasleep van de Eerste Wereldoorlog verscherpte ons land het toezicht op migranten: grenscontroles werden hernieuwd, de paspoort- en visumplicht heringevoerd. Tijdens de economische crisis in de jaren 1930 weerklonk de roep om meer controle over de arbeidsmarkt, waardoor migranten ook als economische actoren werden geviseerd. De Grensinspectie ging voortaan een belangrijke rol spelen in de bestrijding van illegale arbeidsmigratie. Vanaf de jaren 1960 was de aandacht toegespitst op gastarbeiders uit landen buiten de Europese Gemeenschap, aangezien E.E.G.-burgers konden genieten van het vrij verkeer van personen en goederen. De Europese integratie ging eind vorige eeuw ongestoord verder, met de organisatie van een interne Europese markt (vanaf 1993) en de Schengenruimte (vanaf 1995) die de personencontroles naar de gemeenschappelijke buitengrenzen van de unie overhevelde.
Het archief van de Dienst Grensinspectie vormt een uitgelezen bron voor de studie van al deze ontwikkelingen. De controles op transportmiddelen ter land, ter zee en – vanaf de jaren 1920 – in de lucht komen uitvoerig aan bod. Aangezien een efficiënte grenscontrole ook op contacten met buitenlandse grensinstanties steunt, zijn bilaterale akkoorden goed gedocumenteerd, net als multilaterale betrekkingen in het kader van de Benelux-unie en de geleidelijke uitbouw van de Europese Gemeenschap.
Het archief stoffeert de administratieve voorwaarden waaraan onderdanen uit vrijwel alle landen ter wereld moesten voldoen bij betreding van het Belgisch grondgebied. Tenslotte komt ook het uitwijzingsbeleid aan bod, met inbegrip van incidenten en moeilijkheden aan de grensposten.
Kortom, het archief van de Dienst Grensinspectie is een waardevolle aanvulling op de andere dossierreeksen van de vreemdelingenadministratie die het Algemeen Rijksarchief bewaart.
De inventaris
De inventaris werd opgenomen in onze online zoekomgeving AGATHA. Via onze webshop kan je een gratis pdf-versie verkrijgen.
STRUBBE Filip, Inventaris van het archief van het Ministerie van Binnenlandse Zaken : Dienst Vreemdelingenzaken : Dienst Grensinspectie (1832-1999), reeks Inventarissen Algemeen Rijksarchief nr. 727, publicatie nr. 6602, Algemeen Rijksarchief, Brussel, 2025.
