Het archief van de Izegemse Sint-Hiloniusparochie en dekenij is geïnventariseerd. De nieuwe inventaris belicht de rijke geschiedenis van de parochie en dekt de periode 1610-2017.
De plaatsnaam Izegem werd voor het eerst vermeld in 1066 en de kerk kwam al in 1112 ter sprake in een oorkonde. Sint-Hilonius, de Latijnse naam voor Sint-Tillo, was er de patroonheilige. Al vóór 1384 bestond er een stenen kerk, die in de 15de eeuw haar definitieve middeleeuwse vorm kreeg. Doordat deze kerk in de 19de eeuw te klein en bouwvallig was geworden, werd ze in 1852 afgebroken. In 1855 verrees een nieuwe, grotere, neogotische kerk naar een ontwerp van Pierre Nicolas Croquison. In 1953 werd het een decanale kerk. De parochie ressorteerde achtereenvolgens onder de bisdommen van Doornik, Gent en Brugge. Tot 1907 was Sint-Hilonius de enige parochie van Izegem, waarna nieuwe parochies ontstonden door de groei van de stad. In de 20ste eeuw kwamen er de Heilig Hart-, Heilige Familie- en Sint-Rafaëlparochie bij. Sinds 2018 maken ze samen met de parochies van Emelgem en Kachtem deel uit van de pastorale eenheid Sint-Crispijn Izegem.
Het archief van de Sint-Hiloniusparochie van Izegem omvat ruim vier eeuwen en toont de veelzijdigheid van de religieuze praktijk en het bloeiende verenigingsleven. Het gros van de archieven van vóór 1802 betreft schenkingen aan het kerkbestuur en disrekeningen (armentafel). Het archief van na 1802 is echter het meest omvangrijk. Het bevat onder meer stukken van het nieuwe kerkgebouw van 1855 en de torenspits van 1868, van de diverse taken van de pastoor en van de talloze parochiale broederschappen en genootschappen. Het archief van de dekenij van Izegem gaat voornamelijk over de organisatie van het onderwijs.
Dankzij deze nieuwe inventaris kan je gemakkelijk het beheer van de roerende en onroerende goederen van de kerkfabriek in kaart brengen en de pastorale activiteiten bestuderen. Je kan speuren naar documenten over drie Izegemse kloostergemeenschappen: de grauwzusters, de Zusters van Maria en de Zusters van Liefde. Je kan nagaan hoe de brouwersfamilie Carpentier invloed uitoefende op het Izegemse verenigingsleven en de plaatselijke politiek, of hoe de dekenij niet alleen het lager en middelbaar onderwijs vormgaf, maar ook sociale centra voor maatschappelijk werk en voor psycho-medisch onderzoek organiseerde.
Enkele opmerkelijke archiefstukken zijn het vermelden waard. Het liber memorialis vormt een rijke kroniek van de Sint-Hiloniusparochie voor de periode 1900 tot 2005. Het archief bevat ook een 18de-eeuws geïllustreerd gebedenboekje: het werd gebruikt als “biechtboekje” door parochianen die niet konden horen en spreken, waarin zij hun zonden konden aanduiden.
De inventaris
De inventaris is van de hand van archivaris Pieter De Reu en vrijwilliger Ghislain Baert en beschrijft bijna 1000 archiefstukken uit de periode 1610-2017. Deze nieuwe inventaris sluit naadloos aan op een inventaris uit 1969. Het Rijksarchief Kortrijk bewaarde namelijk al een omvangrijk archiefbestand van de Sint-Hiloniusparochie van Izegem, met 276 archiefstukken die voornamelijk dateren van de vroegmoderne periode: ze betreffen onder meer kerkrekeningen en archieven van de armentafel en van het voormalige klooster van de grauwzusters.
De nieuwe inventaris – enkel uitgegeven in elektronische versie – is gratis online beschikbaar via onderstaande links.
DE REU Pieter & BAERT Ghislain, Inventaris van het archief van de Sint-Hiloniusparochie en dekenij van Izegem. Overdracht 2021 (1610-2017), reeks Inventarissen Rijksarchief te Kortrijk nr. 50, publicatie nr. 6611, Algemeen Rijksarchief, Brussel, 2025.
