Vele Antwerpenaren kennen vandaag ‘de Monty’ als een kunstencentrum, gelegen in de Antwerpse wijk Het Zuid. Monty vzw werd opgericht in 1985. Maar de zaal heeft een lange voorgeschiedenis als parochiaal centrum, zoals deze nieuwe inventaris mooi beschrijft.
Op de vrijgekomen terreinen van de Spaanse vestingen en het ‘Zuidkasteel’ verrees in de tweede helft van de 19de eeuw een nieuwe wijk. En daarbij hoorde een nieuwe kerk: de Sint-Michiel en Sint-Pieterkerk. De kerk in basiliekvorm werd in 1897 ingewijd. Al snel telde de parochie een bruisend verenigingsleven, niet alleen op religieus vlak. De parochie was ook het brandpunt van een rijk sociaal en cultureel leven in de wijk.
In 1919 werd de Werkmanskring Sint-Michiel opgericht. Die hield vergaderingen in lokaal ‘De Grot’ in de Montignystraat. In 1925 werd begonnen met een grondige verbouwing van ‘De Grot’ tot drankgelegenheid en feestzaal. Van bij de oprichting van de Werkmanskring werd toneel gespeeld. Vanaf 1923 gebeurde dit door de parochiale toneelvereniging Caritate. Vanaf het einde van de jaren 1950 was de toneelgroep over haar hoogtepunt heen en werd de zaal steeds vaker gebruikt als cinema.
De uitbating van de zaal kwam in 1946 in handen van de Samenwerkende Maatschappij Monty. In 1959 werd een aanpalend pand gekocht en werd de Monty verbouwd door architect Renaat Verbruggen. In de jaren 1960 liep ook het aantal bioscoopbezoekers terug, waardoor in 1973 de exploitatie van de bioscoop werd stopgezet en de zaal verhuurd werd aan een zelfstandige bioscoopuitbater.
Het archief
In 2023 werd het parochiearchief overgedragen aan het Rijksarchief Antwerpen. Het bevat naast documenten van de kerkfabriek en het pastoraal archief ook heel wat documenten van parochiale verenigingen. Uit de beginperiode zijn de belangrijke reeksen: de verslagen van de kerkraad (1873-1973), briefwisseling (vanaf 1886), doop- (1884-1906), huwelijks- (1884-1910) en overlijdensregisters (1886-1906). Uit de tweede helft van de 20ste eeuw vallen de omvangrijke reeks misboekjes (1970-2011), de Werkboeken (1980-1993) en notulen van het Marialegioen (1969-1996) te signaleren. Wat het parochiale verenigingsleven betreft, bevat dit archiefbestand veel documenten van de Toneelvereniging Caritate, waaronder een reeks plakboeken (1919-1984). Het bestand bevat ook een grote collectie foto’s en dia’s.
De inventaris
De inventaris werd opgenomen in onze online zoekomgeving AGATHA. Via onze webshop kan je een gratis pdf-versie verkrijgen.
WILLEMS Bart, Inventaris van het archief van de Sint-Michiel en Sint-Pieterparochie te Antwerpen, 1884-2011, reeks Inventarissen Rijksarchief Antwerpen nr. 118, publicatie nr. 6616, Algemeen Rijksarchief, Brussel, 2025.
