Recent is de inventarisatie van het zgn. Moskou-archief afgerond, dat wordt bewaard in het Algemeen Rijksarchief 2 - depot Joseph Cuvelier. De archieven in kwestie zijn nu raadpleegbaar in de leeszaal.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog rooft de Duitse bezetter tal van archieven (zowel van publiek- als privaatrechtelijke aard). Die transporteert hij naar Berlijn en laat hij onderbrengen in de “Aktensammelstelle West”. Daar vallen ze omstreeks mei 1945 in handen van het Rode Leger. Deze Belgische archieven gaan als oorlogsbuit mee naar de Sovjet-Unie, waar ze decennialang achter het IJzeren gordijn, in het Moskouse “Osoby” depot, bewaard worden. Eind jaren 1980 gaan Belgische onderzoekers van onder meer het huidige “AMSAB-Instituut voor Sociale Geschiedenis” op zoek naar deze displaced archives. In de decennia die volgen bekomt de Belgische staat de teruggave. De archieven die vallen onder de historische bevoegdheid van het ministerie van Justitie vinden hun plaats – zoals de archiefwet voorschrijft – in het Rijksarchief. Het zijn deze archieven waar het hier om gaat.
Wat vind ik erin terug?
Archieven van 53 verschillende archiefvormers uit de rechterlijke sfeer. De meerderheid van deze archieven behoort toe aan het militair gerecht. Er is onder andere informatie te vinden over het onderzoek naar en de vervolging van oorlogsmisdaden na de Eerste Wereldoorlog, de bezetting van het Rijnland en het Ruhrgebied door het Belgische leger (1918-1930) en de werking van het militair gerecht tijdens de mobilisatieperiode en de achttiendaagse veldtocht bij het begin van de Tweede Wereldoorlog (1939-1940).
Hoe kan ik deze stukken en dossiers raadplegen?
De archiefbeschrijvingen zijn hier te consulteren. Iedereen die geïnteresseerd is, kan per e-mail de gewenste inventarisnummers opvragen. Deze zijn steeds voorafgegaan door een “M”. Raadpleging gebeurt op afspraak (via e-mail) in de leeszaal van ARA2. De inventaris is voorlopig nog niet terug te vinden in onze online zoekomgeving AGATHA. Weldra verschijnt ook een archiefgids die de geschiedenis van deze archieven uitgebreid reconstrueert en documenteert.
Opgelet: de verschillende archiefbestanden zullen op middellange termijn opnieuw geïntegreerd worden in de archieven waaruit ze destijds ontvreemd zijn. Praktisch betekent dit dat de archieven van bijvoorbeeld het krijgsauditoraat Antwerpen-Limburg of van de Krijgsraad Oost-Vlaanderen op termijn respectievelijk naar het Rijksarchief Beveren en het Rijksarchief Gent zullen overgebracht worden. Wanneer dit niet expliciet vermeld staat in de online toegang, bevinden de stukken zich nog in ARA2.
Zijn deze archieven vrij raadpleegbaar?
Stukken ouder dan 100 jaar zijn vrij toegankelijk. Voor stukken jonger dan 100 jaar moet er voorafgaandelijk toestemming gevraagd worden, het zij aan de bevoegde procureur-generaal, hetzij aan het College van procureurs-generaal. Meer informatie over de raadplegingsmodaliteiten vind je hier.
