Historica Claire Pahaut reconstrueert met bijna monastieke precisie het traject van ongeveer 2.250 vrouwen die vanuit België in het concentratiekamp Ravensbrück terechtkwamen: verzetsvrouwen, politieke gevangenen, gedeporteerden op raciale gronden, maar ook zij die na de oorlog in België onderdak vonden. Stuk voor stuk vrouwen van wie de geschiedenis te vaak is weggedrukt in voetnoten. Tot nu.

Een boek dat blijft raken en herinneren

Neem bijvoorbeeld maatschappelijk werkster Lisette Bissot (1914-1981), die zich tijdens de bezetting inzette voor Joodse kinderen, onderduikers en verzetsnetwerken. Dat engagement bracht haar in het vizier van de Geheime Feldpolizei. Op 13 augustus 1943 werd ze opgepakt. Ze verbleef opeenvolgend in Saint-Léonard, Saint-Gilles, de gevangenis van Düren. Zelfs negen maanden zwanger werd ze nog steeds onder druk verhoord. Op 30 april 1944 beviel ze in een kelder van het Brugmannziekenhuis, zonder zorg, zonder familie, geholpen door een medepatiënte. Een dag later werd ze gescheiden van haar baby en op transport gezet. In november 1944 kwam ze aan in Ravensbrück, waar honger, ziekte en uitputting haar lichaam braken. Ze bleef vechten. Evacuaties, bombardementen en tenslotte bevrijding op 24 april 1945. Lisette keerde terug naar België. Haar verhaal is dat van een vrouw die werd gesloopt, maar niet gebroken. De sporen van Ravensbrück werkten generaties later nog door. Haar kleindochter getuigde er nog over in “Retour aux sources”.

Andrée Dumon (1922 - 2025) – codenaam “Nadine” – groeide op in Ukkel en sloot zich als jonge vrouw aan bij de ontsnappingslijn Comète, waar ze neergeschoten geallieerde piloten begeleidde richting Spanje. Ze werkte snel, gedurfd en met een scherp instinct voor gevaar. Op 11 augustus 1942 werd ze opgepakt door de Geheime Feldpolizei in Brussel en verdween als Nacht-und-Nebel-gevangene. De weg die volgde was meedogenloos: Saint-Gilles, Trèves, Köln, Essen, Zweibrücken, Mesum en Gross-Strehlitz. In januari 1945 kwam ze aan in Ravensbrück, het vrouwenkamp waar de nazi’s verzetsvrouwen als “grote criminelen” beschouwden. Twee maanden later volgde deportatie naar Mauthausen. Ze overleefde tegen elke logica in en bouwde na de oorlog opnieuw een leven op. Begin dit jaar overleed ze op 102-jarige leeftijd: een vrouw die niet alleen standhield, maar ook bleef getuigen.

Bestel nu

Pahaut Claire, Ces Dames de Ravensbrück. Contribution au mémorial belge des femmes déportées à Ravensbrück. 1939-1945, Studia 178, Algemeen Rijksarchief, Brussel, 2025.

• ISBN 978 94 6391 452 9 | 347 p | paperback: € 35.00 | Te bestellen via publicat@arch.be.
• ISBN 978 94 6391 595 3| 347 p | e-PDF: € 15.00 | Te bestellen via publicat@arch.be.