Het Algemeen Rijksarchief bewaart duizenden genadebrieven uit het ancien régime, tot voor kort moeilijk op te sporen en dus weinig bestudeerd. Binnen het PARDONS-project werden de belangrijkste reeksen geanalyseerd, met als resultaat een doorzoekbare databank, online raadpleegbaar.
Wanneer we het over genaderecht hebben, denken we misschien spontaan aan het presidentieel gratierecht in de Verenigde Staten, waaronder de jaarlijkse turkey pardon waarbij een kalkoen aan de kookpot ontsnapt. Ook onze koning heeft het recht genade te verlenen, maar dit gebeurt eerder sporadisch.
De Bourgondische en Habsburgse vorsten daarentegen maakten frequent gebruik van hun gratierecht. Het Rijksarchief bewaart duizenden genadebrieven waarbij de vorst aan de aanvrager gratie verleende. Het zijn unieke bronnen voor historisch onderzoek in verschillende disciplines, maar tot voor kort waren ze moeilijk toegankelijk en dus relatief weinig onderzocht.
Om hieraan te verhelpen, werd in augustus 2021 het PARDONS-project (BRAIN-be 2.0) opgestart, een samenwerking tussen het Rijksarchief en (rechts)historici van de KU Leuven en de UCLouvain, in partnerschap met Histories vzw en de Direction du Patrimoine Culturel de la Fédération Wallonie-Bruxelles.
De ambitie van het vierjarige project was tweeledig: de verschillende reeksen gratiebrieven duurzaam ontsluiten om verder onderzoek te stimuleren én een breed publiek prikkelen om met deze bronnen aan de slag te gaan. Substantiële reeksen tref je aan in het archief van de Geheime Raad (ruim 200 dozen met dossiers uit de periode 1540-1702), in het archief van de Audiëntie en in de archieven van de Rekenkamer van Brabant, die een kopie registreerde na betaling van de nodige kosten (2601 gratiebrieven, over de periode tussen 1468 en 1659, online beschikbaar via AGATHA).
De genadebrieven van de Brabantse Rekenkamer en de Audiëntie zijn nu vindbaar en doorzoekbaar via de werkdatabank, beschikbaar op het SODHA-platform. Je vindt er de persoonsnamen van de supplianten, hun herkomst, de plaats van het misdrijf en de datering, de taal, en uiteraard de referentie naar de originele bron. Als er een duplicaat van de remissiebrief beschikbaar is via de zoekomgeving AGATHA, wordt dit eveneens vermeld. Dankzij de databank kunnen de genadebrieven nu ook op macroniveau worden bestudeerd.
Een ander belangrijk luik in de ontsluiting en valorisatie van de genadebrieven is het transcriberen ervan, zodat de volledige tekst van de brief doorzoekbaar wordt. Met behulp van tekstherkenningssoftware (of HTR/handwritten text recognition) zijn talrijke transcripties gemaakt. Hierbij konden we een beroep doen op de bijzonder gewaardeerde medewerking van vrijwilligers. Momenteel wordt volop gewerkt aan het nazicht van de AI-transcripties, om ze snel online beschikbaar te kunnen stellen.
Partners
PARDONS was een vierjarig onderzoeksproject (2021-2025), gefinancierd door BELSPO in het kader van BRAIN-be 2.0 en uitgevoerd door een team van onderzoekers van het Rijksarchief, UCLouvain en KU Leuven.
