Rijksarchief in België

Ons collectief geheugen !

FR | NL | DE | EN
Menu

Gokkantoren en buitenlandse bedrijven in het archief van de Directe Belastingen in Brussel

Texte petit  Texte normal  Texte grand
13/10/2026 - Publicaties - Inventarisatie - Onderzoek - Rijksarchief te Brussel

Eind 2026 vertrekken de laatste ambtenaren van de FOD Financiën uit de FINTO. Voor de verhuis hebben de archiefploegen van SATURN er kilometers archief geselecteerd en verwerkt. Ze vonden verrassend interessant archief bij de Gewestelijke directies Brussel van de Directe Belastingen.

Diep verscholen in de kelder van de Financietoren lag tot voor kort het archief van de Gewestelijke Directies van Brussel van de dienst Directe Belastingen. Na selectie bleef er ruim 21 strekkende meter archief over, met dossiers en stukken die een licht werpen op de 20ste-eeuwse Belgische bedrijfsgeschiedenis.

De dienst Directe Belastingen staat in voor de berekening van de belasting, de controle van de belastingplichtigen, de invordering en de behandeling van de geschillen. Het archiefbestand bevat documenten over de organisatie en werking van de gewestelijke directies. De directies Brussel waren bevoegd voor het hele grondgebied van de vroegere provincie Brabant. Pas in 1979 kwam er een aparte directie Leuven.

Daarnaast zijn er drie grote reeksen die – door het veelvuldige bewijsmateriaal en de documentatie die belastingplichtige ondernemingen aanreikten aan de fiscus – verrassend interessant materiaal opleveren voor economische historici. Ze werden in deze inventaris minutieus ontsloten op bedrijfsnaam.

De eerste reeks omvat de dossiers inzake borgstellingen voor buitenlandse ondernemingen. Voor de correcte betaling van belastingen door buitenlandse ondernemingen in België, moesten bedrijven een (rechts)persoon aanstellen die borg zou staan voor hun belastingschuld. Elke buitenlandse onderneming die in België een bijhuis, agentschap of deelinrichting had, droeg aan de Administratie der Directe Belastingen een aansprakelijke vertegenwoordiger voor. Per bedrijf vind je documentatie (o.a. statuten), inlichtingen over de vertegenwoordiger, stukken over de plaatsing van de waarborg bij de Deposito- en Consignatiekas en briefwisseling en uittreksels uit vergadernotulen van de onderneming.

Een tweede reeks zijn de vergunningsdossiers voor de bookmakers. Vanaf de invoering van de belasting op de spelen en de weddenschappen door de wet van 28 augustus 1921 werd de controle op casinospelen, duivensport en in het bijzonder paardenwedrennen stelselmatig aangescherpt. Elke organisator van weddenschappen op paardenwedrennen moest over een vergunning beschikken die tot in de jaren 1970 afgeleverd werd door de gewestelijke directeur van de Directe Belastingen. Het archief bevat de eigenlijke aanvragen voor persoonlijke vergunningen, naast dossiers voor de aanvragen tot de inrichting van gokagentschappen, met soms een plan van het kantoor of een rapport van een controlebezoek.

De omvangrijkste reeksen zijn de dossiers inzake gerechtelijke geschillen waarin de naam van de belastingplichtige onderneming en de betwiste belasting zijn opgenomen. Sommige dossiers bevatten veel bewijsmateriaal – tot integrale boekhouding – en foto’s. Vooral in de geschillendossiers over betwiste aanslagen in de extra-belasting en speciale belasting zijn veel bewijsstukken bijgevoegd. De reeks gaat terug tot 1979. De oudere geschillendossiers van de gewestelijke directies – met name die met betrekking op de oorlogsbelastingen – zijn helaas grotendeels in de papiercontainer beland. Wellicht gebeurde dit tijdens de verhuis van de directies Brussel I en II van de Louizalaan 233 naar de Financietoren in 2009. Een 50-tal dossiers over oorlogsbelastingen konden worden gered en vind je eveneens terug in dit archiefbestand.

De inventaris

Je kan de inventaris raadplegen via AGATHA, onze online zoekomgeving.

VROMAN Ciel, Inventaris van het archief van het Ministerie van Financiën : Administratie der Directe Belastingen : Gewestelijke directies Brussel I-II en rechtsopvolgers : Overdracht 2025 (1906-2012), reeks Inventarissen Rijksarchief Brussels Hoofdstedelijk Gewest nr. 105, Algemeen Rijksarchief, Brussel, 2026.

www.belspo.be www.belgium.be e-Procurement