Rijksarchief in België

Ons collectief geheugen !

FR | NL | DE | EN
Menu

Rijksarchief te Gent

Texte petit  Texte normal  Texte grand

Contact:

Bagattenstraat 43
9000 Gent
  Hoe te bereiken ?

T : +32 (0)9 265 76 70
F : +32 (0)9 265 76 79
rijksarchief.gent@arch.be

Openingsuren:

  Bekijk hier alle sluitingsdagen

Rijksarchief te Gent gesloten wegens bestandscontrole van 24 tot 28 april 2017

Opgelet! Het Rijksarchief te Gent is tijdens de week van 24 tot 28 april 2017 gesloten wegens jaarlijkse bestandscontrole. Vanaf dinsdag 2 mei 2017 kan u weer terecht in Gent voor al uw opzoekingen.

http://www.arch.be/img/en-savoir-plus.png Onze leeszalen http://www.arch.be/img/en-savoir-plus.png Onze openingsuren

In het Rijksarchief te Gent is het lokaal ancien régimearchief van Waterdijk geïnventariseerd. Het gaat om het archief van een minder bekende heerlijkheid die anno 1504, met de toestemming van hertog Filips de Schone (toenmalig graaf van Vlaanderen), door een zekere Hiëronymus Lauwereyns werd opgericht. De voormalige heerlijkheid situeert zich in Nederlands-Belgisch grensgebied en kende in de loop der eeuwen wisselende grenzen, zoals duidelijk wordt in het archiefbestand.

07/02/2017 - Aanwinsten - Gent

Op 20 januari 2017 overhandigde de gemeente Assenede een charter uit 1612 aan het Rijksarchief te Gent. Het charter lag mee aan de oorsprong van het ontstaan van de Sint-Albertpolder en de gelijknamige heerlijkheid in de regio. De gemeente Assenede oordeelde, in overleg met heemkring ‘De Twee Ambachten’, dat het document in zijn context, in het Archief van de Heerlijkheid en van de Polder van Sint-Albert, thuishoort.

De dossiers oorlogsschade aan private goederen (Tweede Wereldoorlog) worden sinds 2015 volledig in het Rijksarchief bewaard. Om de toegankelijkheid van de dossiers te vergroten, werden de fiches die de verschillende series ontsluiten gedigitaliseerd. De fiches met betrekking tot oorlogsschade aan ondernemingen en verenigingen zijn intussen ook online raadpleegbaar.

Vanaf 1 januari 2017 gelden in het Rijksarchief nieuwe openingsuren. We kiezen voor een gedifferentieerde aanpak wat de openingsuren van de verschillende leeszalen betreft. Waarom? De daling van het budget en de inkrimping van het personeelsbestand zijn bepalende factoren. Ook de gewijzigde noden van het publiek en de uiteenlopende regionale of lokale behoeften nopen tot deze keuze.

De vermindering van het aantal openingsuren betekent niet dat de dienstverlening wordt afgebouwd. Ook op weekdagen waarop een leeszaal gesloten is, blijven we beschikbaar (via e-mail of telefoon) voor vragen en opzoekingen, blijven we archieven ontsluiten, blijven we digitaliseren, blijven we publieksevenementen organiseren en blijft onze zoekwebsite search.arch.be online. Leeszaalbezoekers die omwille van de nieuwe regeling niet meer in de mogelijkheid zijn om hun archiefonderzoek uit te voeren, worden uitgenodigd om contact op te nemen met het diensthoofd van het rijksarchief in kwestie.

21/12/2016 - Archiefbeheer

Op 21 december 2016 is in het Belgisch Staatsblad een ministerieel besluit verschenen over de technische voorschriften en normen waaraan archieflokalen van de overheden en openbare instellingen opgesomd in art. 2 § 2, moeten voldoen. Voor het Rijksarchief is de publicatie van dit ministerieel besluit een nieuwe, belangrijke stap in de richting van een sluitend reglementair kader, dat tot doel heeft overheden tot een rationeel archiefbeleid aan te zetten en de duurzame bewaring van maatschappelijk relevante overheidsinformatie te waarborgen.

‘Hoe lang moeten we deze documenten bewaren?’ is de meest gestelde vraag aan de archivaris of informatiebeheerder.  Het antwoord zit vervat in administratieve, juridische of historisch-wetenschappelijke redenen die worden gebundeld in een selectielijst. Steden en gemeenten in Vlaanderen hebben sinds kort een nieuwe versie ter beschikking van de selectielijst voor hun archieven.

25/11/2016 - Digitalisering

In 1934 schonk de Nederlandse regering honderden kaarten en plattegronden aan ons land. De collectie bestond vooral uit de plannen van de fortificaties van Zuid-Nederlandse steden, van de 17de eeuw tot de eerste helft van de 19de eeuw. Een 700-tal kaarten uit deze collectie zijn nu toegevoegd aan www.cartesius.be en dus online te bekijken.

24/10/2016 - Aanwinsten - Gent

Op 24 augustus 2016 vond een atypische schenking plaats. Die dag nam het Rijksarchief te Gent de bibliotheek van de Roosenbergabdij uit Waasmunster in ontvangst: 52 verhuisdozen vol boeken uit de 16de tot de 21ste eeuw. Deze bijzondere aanwinst krijgt momenteel een definitieve plaats in het bibliotheekmagazijn van het Gentse Rijksarchief.

Mededeling aan de bezoekers en partners van het Rijksarchief

Het Rijksarchief is zich ervan bewust dat de instelling een belangrijke rol vervult inzake de toegang tot  informatie en archieven. Reeds vele jaren werden aanzienlijke inspanningen geleverd om alle gebruikers een kwaliteitsvolle dienstverlening te bieden. Als gevolg van de daling van het budget en de inkrimping van het personeelsbestand en door de gewijzigde noden van het publiek, zal het Rijksarchief zich de komende maanden evenwel genoodzaakt zien om die dienstverlening op een andere manier in te vullen. De heroriëntatie zal de komende weken worden voorbereid. Verschillende opties liggen nog open, maar het is reeds duidelijk dat er gevolgen zullen zijn voor de openingstijden van de studiezalen. We informeren u zo snel mogelijk over de beslissingen die in dat verband zullen genomen worden.

Karel Velle
Algemeen Rijksarchivaris

04/10/2016 - Divers

U bent nieuwsgierig naar de geschiedenis van uw huis of van ander privévastgoed? In september 2016 verscheen een boek van Laurence Druez, werkleidster bij het Rijksarchief te Luik, dat onderzoekers die de geschiedenis van een woning willen achterhalen wegwijs maakt in de talloze bronnen die in dit verband worden bewaard, onder meer bij het Rijksarchief.

Het oude kerkarchief van Denderleeuw werd in de loop van 2014 zonder enige toegang binnengebracht in het Rijksarchief te Gent. Door de verhuis van het Gentse Rijksarchief liep de ontsluiting ervan vertraging op, maar intussen is dit kerkarchief geïnventariseerd en het blijkt inhoudelijk veel rijker dan vermoed. Een dergelijke aanwinst van lokaal ancien régime-archief is zonder meer uitzonderlijk!

07/07/2016 - Digitalisering - Divers
Instructiefilmpje over de zoekrobotten van het Rijksarchief online!

Het Rijksarchief bewaart meer dan 315 kilometer archief. Jaarlijks komt daar, na selectie, meer dan 10 km bij. Hoe begin je te zoeken in die onvoorstelbare berg informatie? Hét werkinstrument om je op weg te helpen is de zoekwebsite http://search.arch.be. In deze instructievideo krijg je, na een korte voorstelling van het Rijksarchief, heel concrete tips over hoe je het maximale uit de zoekrobotten van het Rijksarchief kan halen.

 Klik hier om de instructievideo te bekijken via YouTube

06/07/2016
Gevangenisarchieven geven hun geheimen prijs

Science Connection, het magazine van het Federaal Wetenschapsbeleid, heeft zopas nr. 51 (juni-juli 2016) uitgebracht met allerhande nieuws over en van de 10 federale wetenschappelijke instellingen. Op blz. 4 vindt u een artikel over het gevangenisarchief dat in het Rijksarchief kan worden geraadpleegd. De inventarissen van de gevangenissen van Charleroi, Bergen, Verviers, Hoei, Dinant, enz. zijn te koop in de archiefwinkel van het Algemeen Rijksarchief .

Klik hier om Science Connection nr. 51 (juni-juli 2016) gratis te downloaden

26/05/2016 - Publicaties - Gent

De Oost-Vlaamse landboeken behoren tot de meest geraadpleegde archieven van het Rijksarchief te Gent. Zowel heemkundigen, studenten geschiedenis als academische onderzoekers maken dankbaar en frequent gebruik van de rijke informatie die in deze bronnen besloten ligt. Reden genoeg voor het Rijksarchief en de provincie Oost-Vlaanderen om de handen in elkaar te slaan en de valorisatie en restauratie van deze landboeken samen aan te pakken. De publicatie van een repertorium en van een onderzoeksgids, voorgesteld in het Rijksarchief te Gent op 24 mei 2016, vormde het orgelpunt van deze synergie.

20/05/2016 - Digitalisering

De afgelopen jaren heeft het Rijksarchief meer dan 27.000 parochieregisters gedigitaliseerd en online gezet, goed voor meer dan 5,8 miljoen pagina’s. En sinds de update van 19 mei 2016 zijn daar nog eens 1.472 parochieregisters bijgekomen, goed voor zo'n 500.000 pagina's! Tussen de nieuwe registers zitten enkele grote reeksen, zoals 803 parochieregisters van Brugge, 211 van Mechelen en 88 van Aat. Ontdek de volledige lijst!

11/04/2016 - Digitalisering

België beschikt over een unieke reeks registers met bevolkingsstatistieken over de periode 1841-1976. Nergens in Europa zijn er zulke oude, gedetailleerde bevolkingscijfers beschikbaar. In 2001 kwamen de registers in het Rijksarchief terecht. Ze werden integraal gedigitaliseerd, ontsloten via een databank en zopas online gezet.

04/04/2016 - Divers - Gent
Overlijden Willy Stevens

Met verslagenheid hebben we het droevige nieuws van het overlijden van Willy Stevens vernomen. Hij overleed plots aan een hartfalen op zondag 3 april tijdens zijn wekelijkse jogging.
Willy was gedurende vele decennia een vaste klant in onze leeszalen in Gent en het Algemeen Rijksarchief. Hij was een meester in paleografie en een groot kenner van technisch moeilijke bestanden als de Raad van Vlaanderen en de Rekenkamers. Het was dan ook geen toeval dat een "archiefrat" als Willy nog heel recent in het Rijksarchief Gent een onbekend testament van de moeder van Pieter Paul Rubens vond.
Het Rijksarchief biedt zijn familie en vele vrienden zijn oprechte deelneming aan.

17/03/2016 - Divers - Gent - Antwerpen

Begin februari 2016 ontdekte één van onze lezers in het Rijksarchief te Gent heel toevallig een testament van Maria Pypelinckx, de moeder van … Peter Paul Rubens! Na raadpleging van de specialisten van het Centrum Rubenianum kon de vondst naar waarde worden geschat: het testament bevat geen opzienbarende nieuwigheden, maar vult de familiegeschiedenis van Rubens wel mooi aan.

25/02/2016 - Divers - Gent
Archivaris Joke Verfaillie wint Oost-Vlaamse provinciale prijs voor historisch onderzoek

De Oost-Vlaamse prijs voor historisch onderzoek is unaniem toegekend aan dr. Joke Verfaillie, als archivaris verbonden aan het Rijksarchief te Gent, voor haar studie Au coeur de la cour: een analyse van de organisatie en het personeel van de griffie van de Raad van Vlaanderen (1386-1795). Die studie behandelt de samenstelling en de werking van de griffie van de Raad van Vlaanderen, de hoogste justitieraad van het graafschap Vlaanderen. Het nauwkeurige monnikenwerk van Joke Verfaillie leidde tot een naslagwerk dat ongetwijfeld vele historici en heemkundigen zal helpen bij hun onderzoek. Op 23 februari 2016 werd de prijs officieel overhandigd tijdens een plechtigheid in het NTGent. Proficiat, Joke!

 Lees meer over het archief van de Raad van Vlaanderen

25/02/2016 - Publicaties

Het Algemeen Rijksarchief heeft een repertorium heruitgegeven dat een overzicht biedt van alle parochies van de Oostenrijkse Nederlanden, de prinsdommen Luik en Stavelot-Malmédy, en het hertogdom Bouillon in 1787.

Op donderdag 18 februari 2016 vond voor het eerst in de geschiedenis van het Rijksarchief een publieke verdediging van een doctoraatsproefschrift plaats in het Rijksarchief. De eer was aan Annelies Somers, die 5 jaar in het Rijksarchief werkte en het resultaat van haar onderzoek naar twee middeleeuwse kerkelijke instellingen uit het Gentse – de Sint-Niklaasparochie en het Sint-Veerlekapittel – mocht voorstellen in het nieuwe Rijksarchief te Gent.

In 2009 keurde het Rijksarchief een eerste selectielijst OCMW's goed, geldig voor Vlaanderen. De selectielijst werd opgesteld door een VVBAD-werkgroep die sinds 2004 geregeld samenkomt en waarin het hele archiefveld is vertegenwoordigd. De werkgroep voltooide in september 2015 een nieuwe versie van de selectielijst OCMW’s, nu online beschikbaar. In het voorjaar van 2016 zullen de rijksarchieven in Vlaanderen de verantwoordelijken voor de OCMW-archieven uitnodigen voor een infosessie hierover.

03/12/2015 - Digitalisering
Update van 1 miljoen pagina’s Burgerlijke Stand

* Toevoeging van nieuwe gemeenten, aktetypen of jaren voor alle provincies.
* Verbetering van fouten in de beschrijvingen + toevoegen van ontbrekende pagina’s.
* Terbeschikkingstelling van de jaren 1914 en 1915.

Enkele steden/gemeenten die ofwel volledig nieuw beschikbaar zijn of waar er nieuwe aktetypen of jaren bij komen:
* Vlaanderen: Boutersem, Erembodegem, Hamme, Kemmel, Lochristi, Mechelen, Moelingen,Tollembeek, Waregem, Zelzate,…
* Brussel: Brussel, Etterbeek, Schaarbeek, Watermaal-Bosvoorde,…
* Wallonië : Ath, Cheratte, Froidmont, Izier, Landenne, Luik, Namen, Neufvilles, Ramelot, Tubeke,…

Veel succes met de opzoekingen in http://search.arch.be!

Een zucht van opluchting bij de medewerkers van het Algemeen Rijksarchief 2 – depot J. Cuvelier (hierna ARA 2) nu de “operatie Pasteurstraat” is afgerond. De tweede fase van de verhuisoperatie ‘dossiers oorlogsschade WO II’ werd opgestart in 2012, nadat de eerste fase halverwege 2009 werd stopgezet bij gebrek aan middelen bij de betrokken overheidsinstelling. Om de vernietiging van deze waardevolle dossiers te voorkomen, greep het team van ARA 2 in.

Sinds de zomer van 2015 is het archief van het Provinciaal Comité van Winterhulp voor de provincie Oost-Vlaanderen raadpleegbaar voor onderzoek. De series briefwisseling met de plaatselijke comités, die de hoofdmoot van het bestand uitmaken, geven een unieke inkijk in de Oost-Vlaamse couleur locale tijdens en in de nasleep van WOII.

06/08/2015 - Publicaties

Huizenonderzoek wint almaar aan populariteit, niet alleen bij architectuurhistorici, ook bij wie een sterke band heeft met zijn of haar eigen woning. Wie dit onderzoeksterrein wil verkennen, kan terecht bij het Rijksarchief, dat hierover talloze bronnen bewaart. Opzoekingen in dit soort bronnenmateriaal vergen evenwel een flinke dosis geduld. Hierbij een korte leidraad...

22/07/2015 - Digitalisering

Het Rijksarchief bewaart een grote collectie kaarten en plattegronden, waarvan sommige meer dan 500 jaar oud zijn. Ongeveer 106.000 exemplaren werden reeds gedigitaliseerd, en zowat 76.000 daarvan kunnen geraadpleegd worden in de digitale leeszalen van het Rijksarchief.

09/06/2015 - Inventarisatie - Aanwinsten

De medewerkers van het project SATURN hebben al bijna 9 km archief van de FOD Financiën laten vernietigen of overbrengen naar verschillende rijksarchieven. De eerste inventarissen, waaronder enkele toegangen op de archieven van de hypotheekkantoren, zijn gepubliceerd. Benieuwd wat u in hypotheekarchief kan terugvinden en hoe u ermee aan de slag kan?

Blokken in het Rijksarchief?

Juni betekent… examens. Op zoek naar een rustige plek om samen met anderen te studeren? Wees welkom in één van onze volgende leeszalen in Brussel ( Algemeen Rijksarchief, Rijksarchief te Brussel /Anderlecht), Vlaanderen (Antwerpen-Beveren, Brugge, Gent, Hasselt, Kortrijk, Leuven) of Wallonië (Aarlen, Bergen, Louvain-la-Neuve, Luik, Namen). Studenten betalen voor een jaarkaart € 10,00, maar krijgen daarvoor de luxe van een studiezaal, waar een sfeer van historisch onderzoek hangt!

SATURN & MONETA: nieuws over onze bestaande en nieuwe archiefprojecten met betrekking tot de FOD Financiën

De projectmedewerkers van SATURN – de ‘archiefploegen Financiën’ – hebben al bijna 9 km archief van de FOD Financiën laten vernietigen of overbrengen naar verschillende rijksarchieven. De eerste inventarissen, waaronder enkele toegangen op de archieven van de hypotheekkantoren, zijn gepubliceerd. Benieuwd wat u in hypotheekarchief kan terugvinden en hoe u ermee aan de slag kan? We geven u enkele onderzoektips. Om naast de specifieke inventarissen ook een algemeen overzicht te kunnen bieden van het archief van de centrale diensten van de FOD Financiën, wordt sinds april 2015 aan een archiefgids, getiteld MONETA, gewerkt.

  MONETA: een archiefgids over de archieven van de FOD Financiën
  SATURN: onderzoektips voor hypotheekarchief

Met de alsmaar toenemende digitale dienstverlening van archiefinstellingen groeide binnen de Europese archiefgemeenschap de behoefte om haar ervaring en deskundigheid te bundelen in een pioniersproject, namelijk de uitbouw van een gemeenschappelijk archievenportaal. Het Rijksarchief doet mee aan dit APEx-project en neemt de coördinatie van de Belgische bijdragen op zich door andere Belgische archiefinstellingen uit te nodigen om mee te bouwen.

Het nieuwe Rijksarchief te Gent is op 22 april 2015 officieel ingehuldigd. De administratie en de archivarissen van het Rijksarchief te Gent zijn al bereikbaar in de nieuwbouw in de Bagattenstraat. Vanaf dinsdag 5 mei 2015 kunnen ook de lezers terecht in de gloednieuwe, ruime leeszaal.

27/03/2015 - Archiefbeheer - Aanwinsten

Het Rijksarchief verwerft de laatste jaren meer en meer parochiearchieven. De regionale verschillen in frequentie en omvang van kerkelijke aanwinsten zijn aanzienlijk, maar het fenomeen is in heel België merkbaar. In samenspraak met de bisdommen, en met de hulp van vele vrijwilligers, werkt het Rijksarchief mee aan lange termijn oplossingen. Een blik op het bisdom Gent leert dat dit tot mooie resultaten kan leiden.

Microfilms en genealogische bib Oost-Vlaanderen verhuizen naar Gent

Vanaf 14 april 2015 zijn de microfilms en de genealogische bibliotheek Oost-Vlaanderen (destijds ondergebracht in het Rijksarchief te Ronse) niet langer raadpleegbaar in het Rijksarchief te Kortrijk.  Ze worden immers verhuisd naar het nieuwe Rijksarchief te Gent. De gedigitaliseerde parochieregisters en akten van de burgerlijke stand kunnen uiteraard wél nog in de (digitale) leeszaal in Kortrijk geraadpleegd worden.

19/02/2015 - Divers
Procesdossiers en de Bibliografie van de Geschiedenis van België in 'Science Connection'

Het Rijksarchief bewaart vele honderden meters procesdossiers, verspreid over zijn verschillende vestigingen in België. Ontsluiting en valorisatie van dit interessante bronnenmateriaal heeft sinds kort een nieuwe adem gevonden, die wordt toegelicht in het laatste nummer van Science Connection (p. 28 t/m 30). En ook de Bibliografie van de Geschiedenis van België, sinds 2012 gerealiseerd binnen het Rijksarchief, komt aan bod, op p. 20 t/m 23.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd grote schade aangericht aan privébezittingen, waarvoor nadien schadevergoeding kon worden aangevraagd. Het Rijksarchief bewaart honderdduizenden van dergelijke ‘oorlogsschadedossiers'. De dossiers bevatten een schat aan unieke en gediversifieerde informatie, die ongetwijfeld talrijke onderzoekers – zowel vakspecialisten als het grote publiek – van waarde kan zijn.

05/12/2014 - Evenementen - Divers - Gent

In 2008 dook in een bestand van het Rijksarchief te Gent het boek van Sinterklaas op: een primeur voor het Rijksarchief! In 2014 werd in het oud archief van de Gentse Sint-Niklaaskerk dan weer een tekening van de Heilige Man teruggevonden.

03/11/2014 - Evenementen - Divers - Gent - Leuven - Antwerpen

Jaar in jaar uit geeft het Rijksarchief archiefstukken in bruikleen voor tentoonstellingen in binnen- en buitenland. Enkele prestigieuze bruiklenen van de Rijksarchieven in Gent, Leuven en Antwerpen vormen dé gelegenheid om deze activiteit ‘in de marge’ onder de aandacht te brengen.

Sinds 2014 is de inventaris van het archief van de Raad van Vlaanderen (1386-1795), de hoogste justitieraad van het graafschap Vlaanderen, integraal online raadpleegbaar. Daarnaast werd door het Rijksarchief te Gent een gebruikersgids opgesteld die u op weg helpt bij opzoekingen in dit enorme bestand.

Archiefselectie is een belangrijke uitdaging, ook voor steden en gemeenten. De bestaande selectielijsten voor Vlaamse gemeenten uit de jaren 1980-1990 waren als gevolg van wettelijke, organisatorische en technologische (r)evoluties dringend aan vernieuwing toe. Een VVBAD-werkgroep zette zich aan het werk en op 11 juli 2014 werd de nieuwe versie van de selectielijst voor gemeenten goedgekeurd door de algemeen rijksarchivaris.

Sinds kort is de inventaris van de Raad van Vlaanderen (1386-1795), de hoogste justitieraad van het graafschap Vlaanderen integraal online raadpleegbaar! Daarnaast werd vanuit het Rijksarchief te Gent een gebruikersgids opgesteld die u op weg helpt bij opzoekingen in dit enorme bestand.

27/03/2014 - Aanwinsten - Gent

In het voorjaar van 2014 werd in Nederland bij toeval een pauselijke oorkonde uit 1291 ontdekt die eigenlijk in het archief van de abdij Beaulieu, bewaard in het Rijksarchief te Gent, thuishoorde. De overdracht vond snel plaats en het stuk zit intussen veilig en wel opgeborgen in het Rijksarchief te Gent!

04/03/2014 - Divers

Op 27 januari 2014 trad het Koninklijk besluit in werking dat een wijziging inhoudt van de regels rond raadpleging van de bevolkings- en vreemdelingenregisters.

Wat verandert er voor u als lezer/klant/partner van het Rijksarchief?

De geschiedenis van het Rijksarchief te Gent

Het Rijksarchief te Gent in het Geraard de Duivelsteen


Het Rijksarchief te Gent huisde van 1904 tot eind 2014 in het Geeraard de Duivelsteen. In 1873 kocht de Belgische staat het deel van het Geraard de Duivelsteen waarin het Kuldershuis was gevestigd, om er het Rijksarchief in onder te brengen. In 1891 volgde de aankoop van het tweede deel (de donjon), waarin de brandweer gevestigd was. In 1904 werd het pand met het oog op de diensten van het Rijksarchief uitgebreid met een administratief gebouw in neogotische stijl.

Al in de jaren 1960 bleek, onder meer door de uitvoering van de Archiefwet van 1955, dat het Duivelsteen te klein werd om de toevoer van archieven vanuit het dichtbevolkte Oost-Vlaanderen op te vangen. Daarop werden twee nieuwe Oost-Vlaamse depots opgericht. Het Rijksarchief te Ronse (gesloten in 2009) fungeerde als archiefbewaarplaats voor het gerechtelijk arrondissement Oudenaarde. Het Rijksarchief te Beveren kreeg een bredere functie als depot voor het gerechtelijk arrondissement Dendermonde en voor alle hedendaagse archieven van hoven, rechtbanken en andere buitendiensten van de Federale Overheidsdiensten voor onder meer het arrondissement Gent.

Niet alleen de depotruimte in het Duivelsteen werd te klein, ook de leeszaal kon de bezoekers niet langer optimaal ontvangen. Het graafschap Vlaanderen was in de middeleeuwen een zeer bloeiende en welvarende regio, waarvan de archieven van het Rijksarchief te Gent de neerslag vormen: archieven die gekend zijn over heel de wereld, en ook internationale onderzoekers naar Gent brengen.

Een derde groep redenen waarom het Duivelsteen te klein was geworden, is van materiële aard: het gebouw voldeed niet langer aan de moderne eisen van archiefbeheer: de huidige normen van klimaatregeling, van inbraak- en diefstalbeveiliging en van toegankelijkheid konden niet verzekerd worden. Kortom, de gebrekkige infrastructuur was zowel voor het personeel als voor de bezoekers niet langer te verantwoorden.   

Perspectieven van het nieuwe Rijksarchief in de Bagattenstraat


In 2012 ging de bouw van een nieuw Rijksarchief te Gent van start. Architectenbureau Robbrecht-Daem nam het ontwerp van de nieuwbouw op zich. De werken duurden tot eind 2013 en kostten € 28,6 miljoen. De nieuwbouw in de Bagattenstraat (43) biedt plaats aan 40 km archief en is 10.777 m² groot. In de leeszaal kunnen 124 lezers terecht.

Het nieuwe Rijksarchief in de Bagattenstraat opent in alle opzichten nieuwe perspectieven. Eerst en vooral is er de uitbreiding van de opslagruimte. Niet alleen is 7 km archief van het Duivelsteen naar het nieuwe depot verhuisd, er is ook meer dan 19 km archief en bibliotheek vanuit het Rijksarchief te Antwerpen-Beveren naar Gent overgebracht. Het gaat o.m. om archieven van rechtbanken en hoven, van hypotheek- en registratiekantoren, van gevangenissen, van Winterhulp en van het provinciebestuur van Oost-Vlaanderen. Ook het archief en de bibliotheek van het gesloten Rijksarchief te Ronse kwamen naar Gent. Met de verkorting van de overbrengingstermijn van 100 naar 30 jaar moet het nieuwe Rijksarchief te Gent de komende 25 jaar overdrachten vanuit de administraties en andere aanwinsten (bijvoorbeeld van familie- en persoonsarchieven) kunnen opvangen.

De samenwerking met de Universiteit Gent zal zich in de nieuwbouw concretiseren in de vorm van seminarie- en workshopruimte waar studenten rechtstreeks met de bronnen in contact kunnen komen. In de multifunctionele ruimte (50 à 100 plaatsen) zullen colloquia en infosessies voor diverse doelgroepen (studenten, heemkundige, geschiedkundige en genealogische verenigingen) kunnen plaatshebben. De multifunctionele zaal kan bovendien ingericht worden als tentoonstellingsruimte. Dit biedt kansen om valorisatieprojecten kenbaar te maken. 

De diverse valorisatieprojecten waaraan het Rijksarchief momenteel werkt, zullen niet alleen een vitrine krijgen in het nieuwe gebouw, maar kunnen er ook verder geconcretiseerd worden. De chartercollectie van het Rijksarchief te Gent telt ongeveer 15.000 stuks, nu opgeplooid in enveloppen. Bedoeling is om de belangrijkste charters uit de collectie te laten vlakken, reinigen en, indien nodig, te restaureren. Dit heeft maar zin als deze charters nadien in de beste omstandigheden worden bewaard. Het landboekenproject dat het Rijksarchief samen met het provinciebestuur van Oost-Vlaanderen heeft opgezet, heeft tot doel de informatie uit deze registers beschikbaar te stellen voor lokaal historisch onderzoek. Voor de bewerkings-, digitaliserings- en beheersactiviteiten die dit project met zich meebrengt, voorziet het nieuwe Rijksarchief de aangepaste infrastructuur.

Met andere archiefinstellingen zoals het AMSAB, het Universiteitsarchief en het Liberaal Archief vlakbij en de vakgroep Geschiedenis op een boogscheut, zal het nieuwe gebouw een oase van studie en onderzoek vormen en hopelijk in de toekomst tot nieuwe synergieën leiden.

Biblio
 

  • Gent. Het Rijksarchief / Gand. Archives de l’Etat, Regie der Gebouwen, Brussel, 2015.
  • Van Aerschot S., Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen. Inventaris van het cultuurbezit. 4n. Stad Gent, Gent, 1976, p. 99-102.
  • Van Acker K.G., Gent, Geraard van, bijgenaamd de Duivel, ridder, in Nationaal Biografisch Woordenboek, vol.11, p. 254-257.
  • Verfaillie J. en Lambrecht T., Een nieuw onderkomen voor de archieven en de bezoekers van het Rijksarchief te Gent / Les Archives de l’Etat à Gand ont leur nouveau dépôt, in Science Connection, Belspo, Brussel, 2015, 47, p. 22-25.

Introductie

Het Rijksarchief te Gent bewaart archief dat werd gevormd op het grondgebied van de huidige provincie Oost-Vlaanderen, van de 9de eeuw tot heden. Het gaat dus zowel om archief uit het ‘ancien régime’ (voor 1795) als modern archief uit de 19de, 20ste en zelfs 21ste eeuw.

Dat betekent dat het grootste deel van de collectie van het voormalige Rijksarchief te Ronse (tot 2009 verantwoordelijk voor het gerechtelijk arrondissement Oudenaarde) zich nu in Gent bevindt. Ook heel wat archief uit het Rijksarchief te Beveren (tot 2014 de bewaarplaats voor archieven uit het gerechtelijk arrondissement Dendermonde en voor tal van moderne archieven uit Oost-Vlaanderen) is nu in het Rijksarchief te Gent te vinden. Uitzondering op de regel zijn: bedrijfsarchieven, de handelsregisters van de Rechtbanken van Koophandel, parochieregisters (ancien régime) en registers van de burgerlijke stand (19de-20ste eeuw), die in het Rijksarchief te Beveren zijn gecentraliseerd.

Het Rijksarchief te Gent bewaart in hoofdzaak, maar niet uitsluitend, overheidsarchieven. De meeste documenten zijn vrij raadpleegbaar in de leeszaal, soms gelden meer specifieke raadplegingsmodaliteiten. In de beschikbare overzichten (zie ‘Zoekinstrumenten’ onderaan deze pagina) zijn de archiefbestanden doorgaans onderverdeeld per type ‘archiefvormer’, met andere woorden per type instelling, organisatie, persoon of groep personen die de archieven heeft gevormd.

Overheidsarchief ancien régime

Het Rijksarchief te Gent bewaart een bijzonder rijke collectie overheidsarchieven uit het ancien régime (tot ca. 1795). Het gaat om het archief van een groot aantal heerlijkheden, leenhoven, laathoven en schepenbanken, die samen instonden voor bestuur en rechtspraak op lokaal en regionaal niveau. Het archief van institutionele tussenniveaus zoals roeden, baanderijen, ambachten, … en dat van verschillende kasselrijen (Oudburg, Oudenaarde, Dendermonde, Waas) vervolledigt de hiërarchie. Samen zijn ze te vinden in de leeszaal onder toegangscode AR (regionale en lokale overheidsinstellingen van het graafschap Vlaanderen).

Daarnaast is het Rijksarchief te Gent van oudsher de bewaarplaats van het archief van de centrale of dus gewestelijke overheidsinstellingen van het graafschap Vlaanderen - een grondgebied dat zich ooit uitstrekte over West- en Oost-Vlaanderen, Frans- en Zeeuws-Vlaanderen. Onder toegangscode GW kunnen lezers onder meer de charters van de graven van Vlaanderen, het archief van de Raad en de Staten van Vlaanderen (als resp. hoogste justitieraad en volksvertegenwoordiging), de Wetachtige Kamer (als hoogste leenhof), Vorstelijke Domeinen, … consulteren.

Overheidsarchief hedendaagse periode

Hoewel de Franse Revolutie een duidelijke cesuur vormt, bevat de collectie van het Gentse Rijksarchief voor zowat alle bovenvermelde domeinen een 19de- en 20ste-eeuwse equivalent. Verschillende archiefblokken van de provincie Oost-Vlaanderen (en rechtsvoorganger Scheldedepartement), de overheidsinstelling die over het volledige ressort van het Rijksarchief te Gent werkzaam is, zijn bijvoorbeeld te vinden onder toegangscode PV. Op het regionale niveau is er onder meer sprake van het archief van kantonmunicipaliteiten, arrondissementscommissariaten en intercommunales, te vinden onder toegangscode REG. Het laagste niveau, het lokale of dus gemeentelijke niveau, wordt voornamelijk vertegenwoordigd door archieven van gemeenten, OCMW’s en rechtsvoorgangers (hoofdzakelijk Burelen van Weldadigheid en COO’s), terug te vinden onder toegangscode GEM. Dit kan worden aangevuld met het archief van polders en wateringen (toegangscode P), dat vaak teruggaat tot in het ancien régime en dus ten dele aansluit bij de AR-toegangen.

Bovendien wordt te Gent ook archief bewaard van verschillende buitendiensten van de nationale / federale overheid, actief op Oost-Vlaams grondgebied. Twee beleidsdomeinen zijn daarbij zo omvangrijk vertegenwoordigd dat ze aparte toegangscodes hebben gekregen. Het gaat enerzijds om toegangscode R, of dus archief van Hoven en Rechtbanken (van Vredegerechten tot Hof van Assisen, Arbeidshof en Hof van Beroep, parketten, buitengewone rechtbanken); en anderzijds om toegangscode F, of dus archief van Financiën (hoofdzakelijk kadaster, registratie- en hypotheekkantoren). Overige buitendiensten van overheidsinstellingen op nationaal of federaal niveau bevinden zich onder toegangscode M. Zo kan te Gent ook archief worden geraadpleegd van strafinrichtingen en interneringscentra, verschillende diensten Waterwegen en Zeekanaal of PMS-centra. Bijzonder zijn de archieven van Winterhulp en de oorlogsschadedossiers van het voormalige Ministerie van Wederopbouw.

Archief van kerkelijke instellingen

Binnen de privaatrechtelijke archieven van het Rijksarchief nemen de documenten van kerkelijke instellingen een prominente plaats in. Deze archieven zijn vaak periode-overschrijdend en bestrijken de middeleeuwen (het oudste stuk uit de Gentse collectie dateert uit de 9de eeuw) tot de 21ste eeuw. Zij kunnen ruwweg worden onderverdeeld in twee grote categorieën. De archieven van kerkelijke instellingen op niet-parochiaal niveau, te vinden onder toegangscode K, vormen de kern van de Gentse religieuze collectie. Het gaat onder meer over het archief van het Bisdom Gent (tot ca. 1800), de officialiteit of dus kerkelijke rechtbank, tal van abdijen, kloosters, dekenijen, … Vermeldenswaardig zijn uiteraard de archieven van de twee grote Gentse abdijen, namelijk de Sint-Pietersabdij en de Sint-Baafsabdij, vanaf de 16de eeuw Sint-Baafskapittel.

Het archief van kerkelijke instellingen op parochiaal niveau, te vinden onder toegangscode PAR, bestaat hoofdzakelijk uit oude en moderne archieven van kerkfabrieken, parochies en parochiale instellingen, tijdens het ancien régime aangevuld met het archief van de lokale armendissen - de voorloper van de moderne Burelen van Weldadigheid, de huidige OCMW’s. Het laatste decennium kenmerkt zich door hervormingen binnen het religieuze landschap: tal van kerken worden ontwijd, pastorijen en verenigingslokalen worden gesloten en / of verkocht. Het Rijksarchief te Gent heeft zich samen met het Gentse Bisdom geëngageerd om dit type lokaal erfgoed - onontbeerlijk voor lokale geschiedschrijving - niet verloren te laten gaan.

Notariaatsarchief

Ingevolge de wet op het notarisambt (1803, gewijzigd in 1999) dienen notarissen hun minuten en repertoria ouder dan 75 jaar (facultatief: ouder dan 50 jaar) in bewaring te geven aan het Rijksarchief. In de Gentse vestiging zijn dus de meeste akten van notarissen met standplaats in Oost-Vlaanderen tot ca. 1950 terug te vinden, maar ook het archief van heel wat ancien-régimenotarissen is in het Rijksarchief terechtgekomen. De leeszaaltoegangen van de categorie Notariaat, waarvan er in Gent ondertussen een duizendtal bestaan, hebben toegangscode NOT.

Privaatrechtelijke archieven en collecties

Het Rijksarchief te Gent bewaart archief van enkele historisch belangrijke families en personen uit de regio, terug te vinden onder toegangscode FM. Het kan daarbij gaan om families waarvan de geschiedenis én hun uitgebreide archief soms tot de middeleeuwen teruggaat (bijvoorbeeld Borluut, d’Hane, della Faille, …) of om algemene verzamelingen familiepapieren zoals het Algemeen Familiefonds. Persoonsarchieven centreren zich rond één figuur met - doorgaans - een publieke functie, zoals een notaris, advocaat of ambtenaar. Ook kabinetsarchieven worden tot deze categorie gerekend.

In een tweede categorie, terug te vinden onder toegangscode VE, zijn archieven van organisaties met een ideologisch en politiek doel, een sociaal doel, een educatief, cultureel of recreatief doel gegroepeerd. In het Rijksarchief te Gent gaat het hoofdzakelijk om archieven van verenigingen en enkele scholen. Aansluitend, onder toegangscode B, zijn archieven te vinden van een aantal beroeps- en economisch gerelateerde organisaties, zoals een spaar- en leenkas, een verzekeringsmaatschappij, en enkele ondernemersverenigingen. Hierbij werden, onderwerpsmatig, ook de archieven van Kamers van Koophandel en de Oost-Vlaamse Kamer van Ambachten en Neringen ondergebracht.

Tot slot bewaart het Rijksarchief te Gent onder toegangscode VZ ook een aantal collecties of verzamelingen, die bestaan uit stukken die eerder kunstmatig bij elkaar zijn gebracht. De bekendste voorbeelden hiervan vormen de uitgebreide collectie kaarten en plannen, verschillende varia-bestanden, fonds diverse oorkonden en fonds Gent. Tot deze categorie horen echter ook verzamelingen doodsbrieven, genealogische aantekeningen, gedrukte ordonnanties, handschriften en kronieken, …

Genealogische bronnen

Alle hierboven genoemde bronnen zijn uiteraard potentiële goudmijnen voor genealogisch en / of heemkundig onderzoek. Het Rijksarchief verliest echter ook de basisbronnen niet uit het oog. In de leeszaal van het Rijksarchief te Gent kan u microfilms raadplegen van parochieregisters, registers van de burgerlijke stand en enkele aanvullende bronnen. ‘Moderne’ parochieregisters (na 1795 tot ca. midden 20ste eeuw) bevinden zich in recent binnengekomen kerkarchieven (toegangscode PAR) en zijn in origineel te raadplegen; de aanwezige archiefbestanden van enkele gemeenten (toegangscode GEM) bevatten soms 19de-eeuwse bevolkingsregisters. Deze laatste staan doorgaans op microfilm.

Langskomen is niet altijd strikt noodzakelijk. De parochieregisters van voor 1796 en een groeiend aantal registers van de burgerlijke stand zijn beschikbaar op search.arch.be:

Raadpleging is gratis, maar wie toegang wil krijgen tot de beelden moet wel over een login en een paswoord beschikken (nadat u voor het eerst aanmeldt, ontvangt u een login per e-mail). De applicatie laat toe in / uit te zoomen en contrast en helderheid aan te passen.

Meer uitleg over hoe u best te werk gaat?

Bibliotheken

Het Rijksarchief te Gent bezit een bescheiden wetenschappelijke bibliotheek, die is samengesteld uit de boeken- en tijdschriftencollecties van het oude Rijksarchief te Gent, gecombineerd met die van het voormalige Rijksarchief te Ronse en delen van de collectie van het Rijksarchief te Beveren.

Bij de verhuis naar de nieuwe site in de Bagattenstraat ging de voornaamste aandacht echter uit naar de archiefbestanden, waardoor wij u nog geen algemene bibliotheekcatalogus kunnen aanbieden. Indien u op zoek bent naar een specifieke publicatie, staat vragen uiteraard vrij! Het Rijksarchief te Gent bevindt zich daarenboven op een boogscheut van de Boekentoren, de hoofdlocatie van de Gentse Universiteitsbibliotheek, waar heel wat publicaties met historische inslag ter beschikking zijn.

Zoekinstrumenten

Diensthoofd: Paul Drossens.

Archivaris: Joke Verfaillie.

Verantwoordelijken onderzoeksproject: Pieterjan Lannoy (project SATURN), Caroline Staelens (project SATURN).

Onthaal, leeszaal en magazijnbeheer: Johan Buyle, Jurgen Cazaux, Tania Fol, Hilde Janssens, Sofie Lengeler, Jean-Pierre Lescroart.

Onderhoud: Rosita Driessen.

Met het openbaar vervoer:  Vanuit station Gent-Sint-Pieters neemt u best tram 1  (ca. 5 minuten), halte Savaanstraat. Keer 100 meter terug. De Bagattenstraat bevindt zich links. Vanuit station Gent-Dampoort neemt u best een bus naar Gent-Zuid. Het Rijksarchief bevindt zich op ca. 550 meter. Van Gent Zuid stapt u richting Lammerstraat en slaat u af naar links in de Sint-Pietersnieuwstraat. De Bagattenstraat bevindt zich aan de rechterkant. Meer informatie over trams en bussen in Gent op http://gent.delijn.be/.

Met de wagen: Bereikt u het Rijksarchief via de E 17 (uitrit Gent-Centrum). Volg de Sint-Lievenslaan en Charles de Kerchovelaan en sla links af in de Kortrijksepoortstraat. Via de Nederkouter bereikt u de Bagattenstraat. Parkeren kan u best in de omgeving (betalend, maar beperkt) of in één van de ondergrondse parkings in de buurt (Savaanstraat, Gent-Zuid, Sint-Pietersplein).

Toegang voor personen met beperkte mobiliteit (PBM): Het Rijksarchief verbindt zich ertoe de toegang tot al zijn leeszalen en andere openbare ruimtes te garanderen voor alle gebruikers. In dit kader werden de voorbije jaren reeds aanpassingen aan de gebouwen uitgevoerd zoals aangepaste toiletten voor personen met beperkte mobiliteit, de beschikbaarheid van oprijplaten voor rolstoelen, etc. Hebt u concrete vragen rond de toegang tot het Rijksarchief te Gent? Contacteer ons via telefoon (+32 (0)9 265 76 70) of e-mail.

Deze pagina delen:
www.belspo.be www.belgium.be e-Procurement